Українська: Створення бази даних – це перший крок у зберіганні та організації структурованих даних. Незалежно від того, чи створюєте ви аналітичну платформу, розробляєте додаток чи налаштовуєте середовище звітності, процес завжди починається з визначення логічного контейнера для ваших даних. Існують різні способи створення бази даних, залежно від системи, яку ви використовуєте.
Nederlands: Het aanmaken van een database is de eerste stap bij het opslaan en organiseren van gestructureerde gegevens. Of je nu een analyseplatform bouwt, een applicatie ontwikkelt of een rapportageomgeving opzet: het proces begint altijd met het definiëren van een logische container voor je data. Er zijn verschillende manieren om een database aan te maken, afhankelijk van het systeem dat je gebruikt.
English: Creating a database is the first step in storing and organizing structured data. Whether you are building an analytics platform, developing an application, or setting up a reporting environment, the process always begins with defining a logical container for your data. There are various ways to create a database, depending on the system you are using.
| Українська термінологія у сфері розробки баз даних | ||
|---|---|---|
| Oekraïense terminologie op het gebied van databaseontwikkeling | ||
| Нижче наведено тематичний словник українських слів і професійних термінів, які використовуються у сфері проєктування, розробки, адміністрування та оптимізації баз даних (Database Development). | ||
| Hieronder vindt u een thematisch woordenboek van Oekraïense woorden en vaktermen die gebruikt worden op het gebied van databaseontwerp, -ontwikkeling, -beheer en -optimalisatie (Databaseontwikkeling). | ||
| 1. Основні поняття баз даних – Basistermen van databases | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| База даних | Database | Database |
| Система керування базами даних (СКБД) | Databasemanagementsysteem (DBMS) | Database Management System (DBMS) |
| Реляційна база даних | Relationele database | Relational database |
| Нереляційна база даних | Niet-relationele database | Non-relational database |
| Розподілена база даних | Gedistribueerde database | Distributed database |
| Хмарна база даних | Clouddatabase | Cloud database |
| Сервер баз даних | Databaseserver | Database server |
| Сховище даних | Datawarehouse | Data warehouse |
| Модель даних | Datamodel | Data model |
| Структура бази даних | Databasestructuur | Database structure |
| Екземпляр бази даних | Database-instantie | Database instance |
| Метадані | Metadata | Metadata |
| Словник даних | Datawoordenboek | Data dictionary |
| 2. Структура та об’єкти бази даних – Structuur en databaseobjecten | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Таблиця | Tabel | Table |
| Рядок | Rij | Row |
| Запис | Record | Record |
| Стовпець | Kolom | Column |
| Поле | Veld | Field |
| Комірка | Cel | Cell |
| Первинний ключ | Primaire sleutel | Primary key |
| Зовнішній ключ | Vreemde sleutel | Foreign key |
| Складений ключ | Samengestelde sleutel | Composite key |
| Унікальний ключ | Unieke sleutel | Unique key |
| Індекс | Index | Index |
| Подання | Weergave | View |
| Матеріалізоване подання | Gematerialiseerde weergave | Materialized view |
| Збережена процедура | Opgeslagen procedure | Stored procedure |
| Функція | Functie | Function |
| Тригер | Trigger | Trigger |
| Послідовність | Sequentie | Sequence |
| Схема бази даних | Databaseschema | Database schema |
| Обмеження | Beperking | Constraint |
| 3. Типи даних – Soorten van gegevens | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Тип даних | Gegevenstype | Data type |
| Ціле число | Geheel getal | Integer |
| Дійсне число | Kommagetal | Floating-point number |
| Десяткове число | Decimaal getal | Decimal |
| Текстовий тип | Teksttype | Text type |
| Рядок символів | Tekenreeks | String |
| Символ | Teken | Character |
| Дата | Datum | Date |
| Час | Tijd | Time |
| Мітка часу | Tijdstempel | Timestamp |
| Логічний тип | Booleaans type | Boolean |
| Бінарні дані | Binaire gegevens | Binary data |
| Довгий текст | Lange tekst | Long text |
| Нульове значення | Null-waarde | Null value |
| Значення за замовчуванням | Standaardwaarde | Default value |
| Автоматичне збільшення | Automatisch ophogen | Auto-increment |
| 4. SQL та мова запитів – SQL en querytaal | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Мова структурованих запитів | Gestructureerde querytaal | Structured Query Language |
| SQL-запит | SQL-query | SQL query |
| Запит на вибірку | Selectiequery | SELECT query |
| Вибірка даних | Gegevensselectie | Data retrieval |
| Вставлення даних | Gegevens invoegen | Data insertion |
| Оновлення даних | Gegevens bijwerken | Data update |
| Видалення даних | Gegevens verwijderen | Data deletion |
| Фільтрування | Filteren | Filtering |
| Сортування | Sorteren | Sorting |
| Групування | Groeperen | Grouping |
| Об’єднання таблиць | Tabellen samenvoegen | Joining tables |
| Внутрішнє об’єднання | Inner join | Inner join |
| Ліве зовнішнє об’єднання | Left outer join | Left outer join |
| Праве зовнішнє об’єднання | Right outer join | Right outer join |
| Підзапит | Subquery | Subquery |
| Агрегатна функція | Aggregatiefunctie | Aggregate function |
| Умова | Voorwaarde | Condition |
| Оператор | Operator | Operator |
| Транзакція | Transactie | Transaction |
| 5. Проєктування та моделювання баз даних – Databaseontwerp en -modellering | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Проєктування баз даних | Databaseontwerp | Database design |
| Моделювання даних | Datamodellering | Data modeling |
| Концептуальна модель | Conceptueel model | Conceptual model |
| Логічна модель | Logisch model | Logical model |
| Фізична модель | Fysiek model | Physical model |
| Діаграма сутність-зв’язок | Entiteit-relatiediagram | Entity-Relationship Diagram (ERD) |
| Сутність | Entiteit | Entity |
| Атрибут | Attribuut | Attribute |
| Зв’язок | Relatie | Relationship |
| Один до одного | Een-op-een | One-to-one |
| Один до багатьох | Een-op-veel | One-to-many |
| Багато до багатьох | Veel-op-veel | Many-to-many |
| Нормалізація | Normalisatie | Normalization |
| Денормалізація | Denormalisatie | Denormalization |
| Перша нормальна форма | Eerste normaalvorm | First Normal Form (1NF) |
| Друга нормальна форма | Tweede normaalvorm | Second Normal Form (2NF) |
| Третя нормальна форма | Derde normaalvorm | Third Normal Form (3NF) |
| Надлишковість даних | Gegevensredundantie | Data redundancy |
| Цілісність даних | Gegevensintegriteit | Data integrity |
| 6. Адміністрування та безпека – Administratie en beveiliging | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Адміністрування баз даних | Databasebeheer | Database administration |
| Адміністратор баз даних | Databasebeheerder | Database administrator (DBA) |
| Користувач бази даних | Databasegebruiker | Database user |
| Обліковий запис | Gebruikersaccount | User account |
| Автентифікація | Authenticatie | Authentication |
| Авторизація | Autorisatie | Authorization |
| Дозвіл на доступ | Toegangsrecht | Access permission |
| Роль користувача | Gebruikersrol | User role |
| Контроль доступу | Toegangscontrole | Access control |
| Шифрування | Versleuteling | Encryption |
| Резервна копія | Reservekopie | Backup |
| Відновлення бази даних | Databaseherstel | Database recovery |
| Журнал транзакцій | Transactielogboek | Transaction log |
| Аудит | Audit | Audit |
| Реплікація | Replicatie | Replication |
| Відмовостійкість | Fouttolerantie | Fault tolerance |
| Висока доступність | Hoge beschikbaarheid | High availability |
| 7. Продуктивність та оптимізація – Productiviteit en optimalisatie | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Продуктивність | Prestaties | Performance |
| Оптимізація запитів | Query-optimalisatie | Query optimization |
| План виконання запиту | Uitvoeringsplan | Execution plan |
| Час виконання | Uitvoeringstijd | Execution time |
| Індексація | Indexering | Indexing |
| Кешування | Caching | Caching |
| Навантаження на сервер | Serverbelasting | Server load |
| Пропускна здатність | Doorvoercapaciteit | Throughput |
| Затримка | Vertraging | Latency |
| Блокування | Vergrendeling | Locking |
| Взаємне блокування | Deadlock | Deadlock |
| Конкурентний доступ | Gelijktijdige toegang | Concurrent access |
| Масштабованість | Schaalbaarheid | Scalability |
| Вертикальне масштабування | Verticaal schalen | Vertical scaling |
| Горизонтальне масштабування | Horizontaal schalen | Horizontal scaling |
| Моніторинг | Monitoring | Monitoring |
| 8. Транзакції та цілісність даних – Transacties en gegevensintegriteit | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Атомарність | Atomiciteit | Atomicity |
| Узгодженість | Consistentie | Consistency |
| Ізоляція | Isolatie | Isolation |
| Довговічність | Duurzaamheid | Durability |
| Властивості ACID | ACID-eigenschappen | ACID properties |
| Рівень ізоляції | Isolatieniveau | Isolation level |
| Фіксація транзакції | Transactie vastleggen | Commit |
| Відкат транзакції | Transactie terugdraaien | Rollback |
| Точка збереження | Opslagpunt | Savepoint |
| Порушення цілісності | Schending van integriteit | Integrity violation |
| Перевірка даних | Gegevensvalidatie | Data validation |
| Узгодженість даних | Gegevensconsistentie | Data consistency |
| Паралельне виконання | Parallelle uitvoering | Parallel execution |
| 9. NoSQL та сучасні технології – NoSQL en moderne technologieën | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Документна база даних | Documentdatabase | Document database |
| Ключ-значення | Sleutel-waarde | Key-value |
| Графова база даних | Grafiekdatabase | Graph database |
| База даних часових рядів | Tijdreeksdatabase | Time-series database |
| Колекція | Collectie | Collection |
| Документ | Document | Document |
| Вузол | Knooppunt | Node |
| Ребро графа | Graafrand | Edge |
| Розподілення даних | Gegevenspartitionering | Data partitioning |
| Шард | Shard | Shard |
| Шардінг | Sharding | Sharding |
| Узгодженість зрештою | Uiteindelijke consistentie | Eventual consistency |
| Об’єктно-реляційне відображення | Object-relationele mapping | Object-Relational Mapping (ORM) |
| Міграція бази даних | Databasemigratie | Database migration |
| Конвеєр даних | Datapijplijn | Data pipeline |
| 10. Корисні дієслова та робочі фрази – Nuttige werkwoorden en werkgerelateerde uitdrukkingen | ||
| Ці слова особливо корисні під час спілкування з колегами, написання технічної документації та роботи над завданнями. | ||
| Deze woorden zijn vooral handig bij de communicatie met collega’s, het schrijven van technische documentatie en het werken aan opdrachten. | ||
| Українська | Нідерландська | Англійська |
| Створювати таблицю | Een tabel aanmaken | To create a table |
| Додавати стовпець | Een kolom toevoegen | To add a column |
| Видаляти запис | Een record verwijderen | To delete a record |
| Оновлювати дані | Gegevens bijwerken | To update data |
| Отримувати дані | Gegevens ophalen | To retrieve data |
| Виконувати запит | Een query uitvoeren | To execute a query |
| Об’єднувати таблиці | Tabellen koppelen | To join tables |
| Перевіряти дані | Gegevens controleren | To validate data |
| Проєктувати схему | Een schema ontwerpen | To design a schema |
| Створювати індекс | Een index aanmaken | To create an index |
| Оптимізувати запит | Een query optimaliseren | To optimize a query |
| Резервувати дані | Een back-up maken | To back up data |
| Відновлювати дані | Gegevens herstellen | To restore data |
| Налаштовувати доступ | Toegang configureren | To configure access |
| Переносити базу даних | Een database migreren | To migrate a database |
| Перевіряти цілісність | De integriteit controleren | To check integrity |
| 11. Найважливіші скорочення та абревіатури – De belangrijkste afkortingen en acroniemen | ||
| Скорочення – Українською | Нідерландською | Англійською |
| DB База даних | Database | Database |
| DBMS Система керування базами даних | Databasemanagementsysteem | Database Management System |
| DBA Адміністратор баз даних | Databasebeheerder | Database Administrator |
| SQL Мова структурованих запитів | Gestructureerde querytaal | Structured Query Language |
| NoSQL Нереляційні бази даних | Niet-relationele databases | Non-relational databases |
| RDBMS Реляційна СКБД | Relationeel databasemanagementsysteem | Relational Database Management System |
| ERD Діаграма сутність-зв’язок | Entiteit-relatiediagram | Entity-Relationship Diagram |
| PK Первинний ключ | Primaire sleutel | Primary Key |
| FK Зовнішній ключ | Vreemde sleutel | Foreign Key |
| CRUD Створення, читання, оновлення, видалення | Aanmaken, lezen, bijwerken, verwijderen | Create, Read, Update, Delete |
| ETL Витягування, перетворення, завантаження | Extraheren, transformeren, laden | Extract, Transform, Load |
| API Інтерфейс програмування застосунків | Applicatieprogrammeerinterface | Application Programming Interface |
| JSON Нотація об’єктів JavaScript | JavaScript-objectnotatie | JavaScript Object Notation |
| XML Розширювана мова розмітки | Uitbreidbare opmaaktaal | Extensible Markup Language |
| OLTP Обробка транзакцій у реальному часі | Online transactieverwerking | Online Transaction Processing |
| OLAP Аналітична обробка даних | Online analytische verwerking | Online Analytical Processing |
| 12. Практичні приклади використання термінів – Praktische voorbeelden van het gebruik van termen | ||
| Ось кілька речень, які можна використовувати під час роботи в міжнародній ІТ-команді в Нідерландах. | ||
| Hier volgen enkele zinnen die je kunt gebruiken wanneer je in een internationaal IT-team in Nederland werkt. | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| Потрібно створити нову таблицю. | We moeten een nieuwe tabel aanmaken. | We need to create a new table. |
| Ця таблиця має первинний ключ. | Deze tabel heeft een primaire sleutel. | This table has a primary key. |
| Потрібно оптимізувати SQL-запит. | We moeten de SQL-query optimaliseren. | We need to optimize the SQL query. |
| Дані зберігаються в реляційній базі даних. | De gegevens worden opgeslagen in een relationele database. | The data is stored in a relational database. |
| Необхідно створити резервну копію. | We moeten een back-up maken. | We need to create a backup. |
| Є проблема з цілісністю даних. | Er is een probleem met de gegevensintegriteit. | There is a data integrity issue. |
| Потрібно перевірити зв’язки між таблицями. | We moeten de relaties tussen de tabellen controleren. | We need to check the relationships between the tables. |
| Запит виконується надто повільно. | De query wordt te langzaam uitgevoerd. | The query is running too slowly. |
| Потрібно додати індекс до цього стовпця. | We moeten een index aan deze kolom toevoegen. | We need to add an index to this column. |
| Базу даних потрібно перенести на новий сервер. | We moeten de database naar een nieuwe server migreren. | We need to migrate the database to a new server. |
| Рекомендації щодо вивчення термінології – Aanbevelingen voor het bestuderen van terminologie | ||
| Для роботи розробником баз даних у нідерландськомовному середовищі рекомендую особливу увагу приділити таким відповідникам: | ||
| Om als databaseontwikkelaar in een Nederlandstalige omgeving te werken, raad ik aan om extra aandacht te besteden aan het volgende: | ||
| Gegevens — дані (Data). | ||
| Gegevensbank / Database — база даних (Database). | ||
| Tabel — таблиця (Table). | ||
| Primaire sleutel — первинний ключ (Primary key). | ||
| Vreemde sleutel — зовнішній ключ (Foreign key). | ||
| Gegevensmodellering — моделювання даних (Data modeling). | ||
| Query optimaliseren — оптимізувати запит (Optimize a query). | ||
| Gegevensintegriteit — цілісність даних (Data integrity). | ||
| Databasebeheer — адміністрування баз даних (Database administration). | ||
| Важлива мовна особливість: у нідерландській ІТ-галузі дуже часто використовують англійські терміни без перекладу: database, query, server, index, trigger, backup, deployment. Тому корисно знати обидва варіанти — нідерландський і англійський. | ||
| Belangrijk taalkundig kenmerk: in de Nederlandse IT-sector worden Engelse termen vaak zonder vertaling gebruikt: database, query, server, index, trigger, backup, deployment. Daarom is het nuttig om beide versies te kennen: Nederlands en Engels. | ||