Українська: Різниця між відкритою та закритою моделлю ШІ полягає в доступності ваг. Уявіть собі модель ШІ як гігантський цифровий мозок з мільярдами налаштувань. Ваги – це числа, які визначають, як усі ці зв’язки працюють разом, щоб отримати відповідь. Вони формують «рецепт» ШІ. OpenAI та Anthropic тримають цей рецепт у суворій таємниці. З їхніми закритими моделями ви отримуєте доступ лише через API: своєрідний цифровий портал. З відкритою моделлю (також званою моделлю з відкритими вагами, як-от серія Qwen від Alibaba або Llama від Meta) ви просто отримуєте цей повний рецепт. Ви можете завантажити модель, запустити її на власних комп’ютерах та точно налаштувати.
Nederlands: Het verschil tussen een open en een gesloten AI-model zit in de toegankelijkheid van de weights (de gewichten). Zie een AI-model als een gigantisch digitaal brein met miljarden instellingen. De weights zijn de getallen die bepalen hoe al die verbindingen samenwerken om tot een antwoord te komen. Ze vormen het ‘recept’ van de AI. OpenAI en Anthropic houden dit recept strikt geheim. Je krijgt bij hun gesloten modellen alleen toegang via een API: een soort digitaal loket. Bij een open model (ook wel een open-weights model genoemd, zoals de Qwen-reeks van Alibaba of Llama van Meta) krijg je dat complete recept gewoon mee. Je kunt het model downloaden, op je eigen computers laten draaien en finetunen.
English: The difference between an open and a closed AI model lies in the accessibility of the weights. Think of an AI model as a gigantic digital brain with billions of settings. The weights are the numbers that determine how all those connections work together to arrive at an answer; they essentially constitute the AI’s “recipe.” OpenAI and Anthropic keep this recipe strictly confidential. With their closed models, you only gain access via an API—a kind of digital gateway. In the case of an open model (also known as an “open-weights” model, such as Alibaba’s Qwen series or Meta’s Llama), you are provided with the entire recipe. You can download the model, run it on your own computers, and fine-tune it.
| Нижче наведено тематичний українсько-голландсько-англійський словник термінів, пов’язаних із AI open-weight models (моделями штучного інтелекту з відкритими вагами). Він охоплює машинне навчання, архітектуру моделей, навчання, ліцензування, використання та технічні характеристики. | ||
|---|---|---|
| Hieronder vindt u een thematische Oekraïens-Nederlands-Engelse woordenlijst met termen die betrekking hebben op open-weight AI-modellen. Deze behandelt machine learning, modelarchitectuur, training, licenties, gebruik en specificaties. | ||
| 1. Основні поняття AI та open-weight models – Basisconcepten van AI en open-weight modellen | ||
| Українська | Nederlands (голландська) | English |
| Штучний інтелект (ШІ) | Kunstmatige intelligentie (AI) | Artificial Intelligence (AI) |
| Модель штучного інтелекту | AI-model | AI model |
| Модель із відкритими вагами | Open-gewichtenmodel | Open-weight model |
| Відкриті ваги | Open gewichten | Open weights |
| Відкрита модель | Open model | Open model |
| Відкритий вихідний код | Open broncode | Open source code |
| Велика мовна модель (ВММ) | Groot taalmodel (LLM) | Large Language Model (LLM) |
| Генеративний ШІ | Generatieve AI | Generative AI |
| Мультимодальна модель | Multimodaal model | Multimodal model |
| Базова модель | Basismodel | Foundation model |
| Попередньо навчена модель | Voorgetraind model | Pre-trained model |
| Спеціалізована модель | Gespecialiseerd model | Specialized model |
| Локальна модель | Lokaal model | Local model |
| Доступна для завантаження модель | Downloadbaar model | Downloadable model |
| 2. Технічна архітектура та компоненти – Technische architectuur en componenten | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Архітектура моделі | Modelarchitectuur | Model architecture |
| Нейронна мережа | Neuraal netwerk | Neural network |
| Трансформер | Transformer | Transformer |
| Параметри моделі | Modelparameters | Model parameters |
| Ваги моделі | Modelgewichten | Model weights |
| Зміщення (біас) | Bias | Bias |
| Токен | Token | Token |
| Токенізація | Tokenisatie | Tokenization |
| Контекстне вікно | Contextvenster | Context window |
| Векторне подання | Vectorrepresentatie | Vector representation |
| Вбудовування (ембединг) | Embedding | Embedding |
| Шар нейронної мережі | Neurale netwerklaag | Neural network layer |
| Механізм уваги | Aandachtsmechanisme | Attention mechanism |
| Самоувага | Zelfaandacht | Self-attention |
| Кількість параметрів | Aantal parameters | Parameter count |
| Обчислювальна потужність | Rekenvermogen | Computing power |
| 3. Навчання та оптимізація моделей – Modellen trainen en optimaliseren | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Машинне навчання | Machine learning | Machine learning |
| Глибинне навчання | Deep learning | Deep learning |
| Навчання моделі | Modeltraining | Model training |
| Попереднє навчання | Voortraining | Pre-training |
| Доопрацювання моделі | Fijn afstellen | Fine-tuning |
| Контрольоване навчання | Begeleid leren | Supervised learning |
| Навчання без учителя | Onbegeleid leren | Unsupervised learning |
| Навчання з підкріпленням | Versterkend leren | Reinforcement learning |
| Набір даних | Dataset | Dataset |
| Навчальні дані | Trainingsgegevens | Training data |
| Перевірочні дані | Validatiegegevens | Validation data |
| Тестові дані | Testgegevens | Test data |
| Функція втрат | Verliesfunctie | Loss function |
| Оптимізатор | Optimizer | Optimizer |
| Градієнтний спуск | Gradiëntafdaling | Gradient descent |
| Квантування | Kwantisatie | Quantization |
| Дистиляція моделі | Modeldistillatie | Model distillation |
| Адаптація моделі | Modelaanpassing | Model adaptation |
| 4. Використання та розгортання моделей – Modellen gebruiken en implementeren | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Розгортання моделі | Modelimplementatie | Model deployment |
| Запуск локально | Lokaal uitvoeren | Run locally |
| Локальний запуск ШІ | Lokale AI-uitvoering | Local AI inference |
| Висновування (інференс) | Inferentie | Inference |
| Генерація тексту | Tekstgeneratie | Text generation |
| Генерація зображень | Beeldgeneratie | Image generation |
| Генерація коду | Codegeneratie | Code generation |
| Обробка природної мови | Natuurlijke taalverwerking | Natural Language Processing |
| API-інтерфейс | API-interface | API interface |
| Сервер моделей | Modelserver | Model server |
| Хмарні обчислення | Cloudcomputing | Cloud computing |
| Локальне середовище | Lokale omgeving | Local environment |
| Графічний процесор (GPU) | Grafische processor (GPU) | Graphics Processing Unit |
| Центральний процесор (CPU) | Centrale processor (CPU) | Central Processing Unit |
| Оперативна пам’ять | Werkgeheugen | RAM |
| Затримка відповіді | Responstijd / latentie | Response latency |
| Пропускна здатність | Doorvoersnelheid | Throughput |
| 5. Ліцензування, доступ та відкритість – Licenties, toegang en openheid | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Ліцензія | Licentie | License |
| Відкрита ліцензія | Open licentie | Open license |
| Комерційне використання | Commercieel gebruik | Commercial use |
| Некомерційне використання | Niet-commercieel gebruik | Non-commercial use |
| Обмеження використання | Gebruiksbeperkingen | Usage restrictions |
| Дозвіл на використання | Gebruiksrechten | Usage rights |
| Авторське право | Auteursrecht | Copyright |
| Умови ліцензії | Licentievoorwaarden | License terms |
| Прозорість моделі | Modeltransparantie | Model transparency |
| Відтворюваність | Reproduceerbaarheid | Reproducibility |
| Доступність ваг | Beschikbaarheid van gewichten | Weight availability |
| Відкритість навчальних даних | Openheid van trainingsgegevens | Training data openness |
| Спільнота розробників | Ontwikkelaarsgemeenschap | Developer community |
| Важливе розрізнення: open-weight не обов’язково означає open-source. Модель із відкритими вагами надає доступ до навчених параметрів, але це не означає, що доступні вихідний код, навчальні дані та повний процес навчання. | ||
| Een belangrijk onderscheid: open-weight betekent niet noodzakelijkerwijs open-source. Een open-weight model biedt toegang tot de getrainde parameters, maar dat betekent niet dat de broncode, trainingsgegevens en het volledige trainingsproces beschikbaar zijn. | ||
| 6. Безпека, якість та оцінювання – Beveiliging, kwaliteit en evaluatie | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Безпека ШІ | AI-veiligheid | AI safety |
| Надійність моделі | Modelbetrouwbaarheid | Model reliability |
| Точність моделі | Modelnauwkeurigheid | Model accuracy |
| Оцінювання моделі | Modelevaluatie | Model evaluation |
| Тестування моделі | Modeltesten | Model testing |
| Галюцинація ШІ | AI-hallucinatie | AI hallucination |
| Упередженість моделі | Modelbias | Model bias |
| Захист даних | Gegevensbescherming | Data protection |
| Конфіденційність | Privacy | Privacy |
| Контроль доступу | Toegangscontrole | Access control |
| Фільтрація контенту | Contentfiltering | Content filtering |
| Зловмисне використання | Kwaadwillig gebruik | Malicious use |
| Відповідальний ШІ | Verantwoorde AI | Responsible AI |
| 7. Популярні терміни та технології у сфері open-weight AI – Populaire termen en technologieën in open-weight AI | ||
| Назва / термін | Nederlands | English |
| Llama | Llama-model | Llama model |
| Mistral | Mistral-model | Mistral model |
| Qwen | Qwen-model | Qwen model |
| DeepSeek | DeepSeek-model | DeepSeek model |
| Gemma | Gemma-model | Gemma model |
| Hugging Face | Hugging Face-platform | Hugging Face platform |
| LoRA | Low-Rank-aanpassing | Low-Rank Adaptation |
| QLoRA | Kwantisatie-gebaseerde LoRA | Quantized LoRA |
| RAG (генерація з доповненням пошуком) | Generatie met opgehaalde informatie | Retrieval-Augmented Generation |
| GGUF | GGUF-modelindeling | GGUF model format |
| Ollama | Ollama-platform | Ollama platform |
| vLLM | vLLM-inferentie-engine | vLLM inference engine |
| 8. Корисні словосполучення для професійного спілкування – Nuttige zinnen voor professionele communicatie | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Завантажити ваги моделі | De modelgewichten downloaden | Download the model weights |
| Запустити модель локально | Het model lokaal uitvoeren | Run the model locally |
| Доопрацювати попередньо навчену модель | Een voorgetraind model verfijnen | Fine-tune a pre-trained model |
| Використовувати відкриту модель | Een open model gebruiken | Use an open model |
| Порівняти продуктивність моделей | De prestaties van modellen vergelijken | Compare model performance |
| Оцінити якість відповідей | De kwaliteit van antwoorden beoordelen | Evaluate answer quality |
| Розгорнути модель на сервері | Het model op een server implementeren | Deploy the model on a server |
| Оптимізувати використання пам’яті | Het geheugengebruik optimaliseren | Optimize memory usage |
| Використовувати модель без підключення до інтернету | Het model offline gebruiken | Use the model offline |
| Перевірити умови ліцензії | De licentievoorwaarden controleren | Check the license terms |
| 9. Найважливіші 20 термінів для вивчення – De 20 belangrijkste termen om te leren | ||
| Якщо ви працюєте з AI в міжнародному або нідерландському професійному середовищі, рекомендую насамперед запам’ятати такі терміни: | ||
| Als u met AI werkt in een internationale of Nederlandse professionele omgeving, raad ik u aan om eerst de volgende termen te onthouden: | ||
| Штучний інтелект — Kunstmatige intelligentie — Artificial Intelligence | ||
| Модель із відкритими вагами — Open-gewichtenmodel — Open-weight model | ||
| Велика мовна модель — Groot taalmodel — Large Language Model | ||
| Відкритий вихідний код — Open broncode — Open source | ||
| Ваги моделі — Modelgewichten — Model weights | ||
| Параметри моделі — Modelparameters — Model parameters | ||
| Нейронна мережа — Neuraal netwerk — Neural network | ||
| Токенізація — Tokenisatie — Tokenization | ||
| Контекстне вікно — Contextvenster — Context window | ||
| Машинне навчання — Machine learning — Machine learning | ||
| Доопрацювання моделі — Fijn afstellen — Fine-tuning | ||
| Квантування — Kwantisatie — Quantization | ||
| Інференс — Inferentie — Inference | ||
| Розгортання моделі — Modelimplementatie — Model deployment | ||
| Навчальні дані — Trainingsgegevens — Training data | ||
| Ліцензійні умови — Licentievoorwaarden — License terms | ||
| Генеративний ШІ — Generatieve AI — Generative AI | ||
| Локальний запуск — Lokaal uitvoeren — Local inference | ||
| Оцінювання моделі — Modelevaluatie — Model evaluation | ||
| Безпека ШІ — AI-veiligheid — AI safety | ||
| Мовна примітка: у нідерландській професійній IT-комунікації часто використовують англійські терміни без перекладу, наприклад fine-tuning, inference, open weights, deployment, embeddings. Тому корисно знати як нідерландські відповідники, так і англійські оригінали. | ||
| Taalnotitie: In de Nederlandse professionele IT-communicatie worden Engelse termen vaak zonder vertaling gebruikt, zoals fine-tuning, inference, open weights, deployment en embeddings. Daarom is het nuttig om zowel de Nederlandse equivalenten als de Engelse originelen te kennen. | ||