Het boslied

Lesja Oekrajinka (1911)
Лісова пісня – Леся Українка
Vertaling Rien Hamers

Wie is Lesja Oekrajinka?

ПРОЛОГ

Старезний, густий, предковічний ліс на Волині. Посеред лісу простора галява з плакучою березою і з великим прастарим дубом. Галява скраю переходить в куп’я та очерети, а в одному місці в яро-зелену драговину — то береги лісового озера, що утворилося з лісового струмка. Струмок той вибігає з гущавини лісу, впадає в озеро, потім, по другім боці озера, знов витікає і губиться в хащах. Саме озеро — тиховоде, вкрите ряскою та лататтям, але з чистим плесом посередині. Містина вся дика, таємнича, але не понура, — повна ніжної, задумливої поліської краси. Провесна. По узліссі і на галяві зеленіє перший ряст і цвітуть проліски та сон-трава. Дерева ще безлисті, але вкриті бростю, що от-от має розкритись. На озері туман то лежить пеленою, то хвилює од вітру, то розривається, одкриваючи блідо-блакитну воду.


В лісі щось загомоніло, струмок зашумував, забринів, і вкупі з його водами з лісу вибіг “Той, що греблі рве” — молодий, дуже білявий, синьоокий, з буйними і разом плавкими рухами; одежа на йому міниться барвами, від каламутно-жовтої до ясно-блакитної, і поблискує гострими злотистими іскрами. Кинувшися з потоку в озеро, він починає кружляти по плесі, хвилюючи його сонну воду; туман розбігається, вода синішає.




PROLOOG

Een oeroud, dicht, eeuwenoud bos in Volynië. Midden in het bos is er een ruime open plek met een treurberk en een grote, oeroude eik. Aan de rand gaat de open plek over in moerashopen en riet, en op één plaats in een helder groen drassig moeras, dat zijn de oevers van een bosmeer, gevormd uit een bosbeek. Die beek stroomt uit de dichte wildernis van het bos, mondt uit in het meer, stroomt daarna aan de andere kant weer verder en verdwijnt in het struikgewas. Het meer zelf is kalm, bedekt met eendenkroos en waterlelies, maar met een helder wateroppervlak in hetmidden. De hele plek is wild en geheimzinnig, maar niet somber, vol zachte, peinzende Polesische schoonheid. Vroege lente. Aan de bosrand en op de open plek kleurt het eerste lentegroen en bloeien sneeuwklokjes en paasbloemen. De bomen hebben nog geen bladeren, maar zijn al bedekt met knoppen die elk moment kunnen openbarsten. Op het meer ligt de nevel soms als een sluier, soms golft hij door de wind, dan weer scheurt hij open en onthult het bleekblauwe water.
In het bos klinkt plotseling geruis, de beek begint te stromen en te zingen, en samen met het water rent “Hij die de dammen breekt” uit het bos tevoorschijn, jong, zeer blond, met blauwe ogen, met wilde en tegelijk vloeiende bewegingen; zijn kleding verandert van kleur, van troebel geel tot helder blauw, en schittert met scherpe gouden vonken. Zich vanuit de stroom in het meer werpend, begint hij over het wateroppervlak te draaien, het stille water in beweging brengend; de mist wijkt uiteen, het water wordt blauwer.
“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
З гір на долину
біжу, стрибаю, рину!
Місточки збиваю,
всі гребельки зриваю,
всі гатки, всі запруди,
що загатили люди, —
бо весняна вода,
як воля молода!

(Хвилює воду ще більше, поринає і виринає,
мов шукаючи щось у воді).

П о т е р ч а т а
(двоє маленьких, бліденьких діток у біленьких
сорочечках виринають з-поміж латаття)

П е р ш е
Чого ти тута блудиш-

Д р у г е
Чого зо сну нас будиш-

П е р ш е
Нас матуся положила
і м’якенько постелила,
бо на ріння, на каміння
настелила баговиння,
і лататтям повкривала,
і тихенько заспівала:
“Люлі-люлі-люлята,
засніть, мої малята!”

Д р у г е
Чого ж ти тут шугаєш-

П е р ш е
Кого ти тут шукаєш-

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
Тую Русалку,
що покохав я змалку,
бо водяній царівні
нема на світі рівні!
Збігав я гори,
долини, яри, ізвори, —
милішої коханки
нема від озерянки.
Зіб’ю всю вашу воду,
таки знайду ту вроду!

(Бурно мутить воду).

П о т е р ч а т а
Ой леле! не нуртуй!
Хатинки не руйнуй!
Печера в нас маленька,
що збудувала ненька.
Убога наша хатка,
бо в нас немає татка…
(Чіпляються йому за руки, благаючи).
Ми спустимось на дно,
де темно, холодно,
на дні лежить рибалка
над ним сидить Русалка…

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
Нехай його покине!
Нехай до мене зрине!

Потерчата поринають в озеро.

Виплинь же, мила!!
“Hij die de dammen breekt”
Van de bergen naar het dal
ren ik, spring ik, stort ik neer!
Bruggetjes sla ik stuk,
alle dammen ruk ik los,
alle stuwen, alle keringen
die mensen hebben opgeworpen —
want het lentewater
is als jonge vrijheid!

(Hij doet het water nog sterker golven, duikt onder en komt weer boven, alsof hij iets in het water zoekt.)

De Kinderzielen
(twee kleine, bleke kindertjes in witte hemdjes rijzen op tussen de waterlelies)

Eerste
Waarom dwaal je hier rond?

Tweede
Waarom wek je ons uit onze slaap?

Eerste
Moeder heeft ons hier neergelegd
en zachtjes toegedekt,
want op het riet en op de stenen
spreidde zij moerasmos uit,
bedekte ons met waterlelies
en zong heel stil:
“Slaap maar, slaap maar, kindertjes,
slaap, mijn kleintjes!”

Tweede
Waarom suis je hier zo rond?

Eerste
Wie zoek je hier?

“Hij die de dammen breekt”
Die Waternimf
die ik al van jongs af bemin,
want voor de waterkoningin
is er op aarde geen gelijke!
Ik doorkruiste bergen,
dalen, ravijnen, bronnen —
geen lief is mij dierbaarder
dan zij van het meer.
Ik zal al jullie water doen kolken,
maar die schoonheid vind ik toch!

(Hij woelt het water heftig om.)

De Kinderzielen
Ach, wee! Kolk toch niet zo!
Verwoest ons huisje niet!
Onze grot is klein,
die moeder heeft gebouwd.
Armoedig is ons huisje,
want wij hebben geen vader…
(Ze klampen zich smekend aan zijn armen vast.)
Wij dalen af naar de bodem,
waar het donker is en koud,
op de bodem ligt een visser,
boven hem zit de Waternimf…

“Hij die de dammen breekt”
Laat zij hem verlaten!
Laat zij naar mij opstijgen!

(De Kinderzielen duiken in het meer.)

Kom dan boven, mijn liefste!!
Русалка випливає і знадливо всміхається, радісно складаючи долоні. На ній два вінки — один більший, зелений, другий маленький, як коронка, перловий, з-під нього спадає серпанок.

De meermin Roesalka komt boven en glimlacht verleidelijk, terwijl zij blij haar handen samenvoegt. Op haar hoofd draagt zij twee kransen — één grotere, groene, en een kleinere, als een kroontje, van parels; vanonder die laatste valt een sluier neer.
Р у с а л к а
Се ти, мій чарівниченьку-!

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(грізно)
Що ти робила-

Р у с а л к а
(кидається немов до нього,
але пропливає далі, минаючи його)
Я марила всю ніченьку
про тебе, мій паниченьку!
Ронила сльози дрібнії,
збирала в кінви срібнії,
без любої розмовоньки
сповнила вщерть коновоньки…
(Сплескує руками, розкриває обійми,
знов кидається до нього і знов минає).
Ось кинь на дно червінця,
поллються через вінця!
(Дзвінко сміється).

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(з’їдливо)
То се й у вас в болоті
кохаються у злоті-

Русалка наближається до нього, він круто відвертається від неї, виром закрутивши воду.

Найкраще для Русалки
сидіти край рибалки,
глядіти неборака
від сома та від рака,
щоб не відгризли чуба.
Ото розмова люба!

Р у с а л к а
(підпливає близенько, хапає за руки,
заглядає в вічі)
Вже й розгнівився-
(Лукаво).
А я щось знаю, любчику,
хороший душогубчику
(Тихо сміється, він бентежиться).
Де ти барився-
Ти водяну царівну
зміняв на мельниківну!
Зимові — довгі ночі,
а в дівки гарні очі, —
недарма паничі
їй носять дукачі!
(Свариться пальцем на нього і дрібно сміється).
Добре я бачу
твою ледачу вдачу,
та я тобі пробачу,
бо я ж тебе люблю!
(З жартівливим пафосом).
На цілу довгу мить тобі я буду вірна,
хвилину буду я ласкава і покірна,
а зраду потоплю!
Вода ж не держить сліду
від рана до обіду,
так як твоя люба
або моя журба!
Roesalka
Ben jij het, mijn tovenaartje—!

“Hij die de dammen breekt”
(dreigend)
Wat heb jij gedaan—

Roesalka
(stort zich als het ware naar hem toe,
maar zwemt verder en gaat hem voorbij)
Ik heb de hele nacht gedroomd
van jou, mijn heertje!
Ik liet fijne traantjes vallen,
verzamelde ze in zilveren kruiken,
zonder lief gesprek
vulde ik de kannen tot de rand…
(Slaat in de handen, spreidt haar armen,
snelt weer naar hem toe en glijdt opnieuw voorbij.)
Werp nu een goudstuk op de bodem,
dan stromen ze over de randen!
(Lacht helder.)

“Hij die de dammen breekt”
(sarcastisch)
Dus ook bij jullie in het moeras
bemint men het goud—

De meermin nadert hem, maar hij wendt zich bruusk van haar af en doet het water kolken in een draaikolk.

Het beste voor een meermin
is te zitten bij een visser,
te kijken, arme ziel,
naar meerval en kreeft,
opdat zij zijn kuif niet afbijten.
Dát is pas een lief gesprek!

Roesalka
(zwemt dicht naar hem toe, grijpt zijn handen,
kijkt hem in de ogen)
Ben je al boos geworden—
(sluw)
Maar ik weet iets, liefje,
mooie zielenmoordenaar!
(Lacht zacht; hij raakt in verwarring.)
Waar bleef je zo lang—
Je hebt de waterkoningin
verruild voor de molenaarsdochter!
De winternachten zijn lang,
en het meisje heeft mooie ogen —
niet voor niets dragen jonge heren
haar gouden munthangers!
(Waarschuwt hem met haar vinger en lacht zachtjes.) Goed zie ik
jouw luie aard,
maar ik zal je vergeven,
want ik houd van je!
(Met speelse plechtigheid.) Een heel lange ogenblik zal ik je trouw zijn,
één minuut zal ik teder en gehoorzaam zijn,
maar verraad zal ik verdrinken! Water houdt geen spoor vast
van ochtend tot middag,
zoals jouw geliefde
of mijn verdriet!
“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(поривчасто простягає їй обидві руки)
Ну, мир миром!
Поплинем понад виром!

Р у с а л к а
(береться з ним за руки і прудко кружляє)
На виру-вирочку,
на жовтому пісочку,
в перловому віночку
зав’юся у таночку!
Ух! Ух!

Ухкають, бризкають, плещуть. Вода б’ється в береги, аж осока шумить, і пташки зграями зриваються з очеретів.

В о д я н и к
(Виринає посеред озера. Він древній сивий дід,
довге волосся і довга біла борода
всуміш з баговинням звисають аж по пояс.
Шати на ньому — барви мулу, на голові корона
із скойок. Голос глухий, але дужий).
Хто тут бентежить наші тихі води-

Русалка з своєю парою спиняються і кидаються врозтіч.

Стидайся, дочко! Водяній царівні
танки заводити з чужинцем-! Сором!

Р у с а л к а
Він, батьку, не чужий. Ти не пізнав-
Се ж “Той, що греблі рве”!

В о д я н и к
Та знаю, знаю!
Нерідний він, хоч водяного роду.
Зрадлива і лукава в нього вдача.
Навесні він нуртує, грає, рве,
зриває з озера вінок розкішний,
що цілий рік викохують русалки,
лякає птицю мудру, сторожку,
вербі-вдовиці корінь підриває
і бідним сиротятам-потерчатам
каганчики водою заливає,
псує мої рівненькі береги
і старощам моїм спокій руйнує.
А влітку де він— Де тоді гасає,
коли жадібне сонце воду п’є
із келиха мого, мов гриф неситий,
коли від спраги никне очерет,
зоставшися на березі сухому,
коли, вмираючи, лілеї клонять
до теплої води голівки в’ялі-
Де він тоді-
“Hij die de dammen breekt”
(strekt impulsief beide handen naar haar uit)
Kom, vrede dan!
Laten we boven de draaikolk zwemmen!

Roesalka
(neemt zijn handen en draait snel met hem rond)
Bij de draaikolk, bij het werveltje,
op het gele zand,
met mijn parelen krans
zal ik mij in een dans winden!
Oeh! Oeh!

Ze roepen, spatten en klotsen. Het water slaat tegen de oevers, zodat het riet ruist, en vogels vliegen in zwermen op uit het riet.

Watergeest
(komt midden in het meer boven. Hij is een oude grijsaard; lang haar en een lange witte baard,
vermengd met modderig wier, hangen tot aan zijn middel. Zijn gewaad heeft de kleur van slib, op zijn hoofd een kroon van schelpen. Zijn stem is dof maar krachtig.)
Wie verstoort hier onze stille wateren—

Roesalka en haar partner stoppen en schieten uiteen.

Schaam je, dochter! Kan een waterkoningin
dansen met een vreemdeling—? Schande!

Roesalka
Hij is geen vreemde, vader. Ken je hem niet —
Dat is immers “Hij die de dammen breekt”!

Watergeest
Ja, ja, ik weet het!
Hij is geen echte verwant, al is hij van wateraard.
Hij heeft een verraderlijk en sluw karakter.
In de lente kolkt hij, speelt en breekt,
hij scheurt de prachtige krans van het meer,
die de meerminnen een heel jaar lang verzorgen.
hij jaagt de wijze, waakzame vogels schrik aan,
ondermijnt de wortel van de weduwe-wilg,
en voor de arme weesjes, de kleine watergeestjes,
dooft hij hun lampjes met water.
Hij bederft mijn nette oevers
en verstoort de rust van mijn oude dag.
Maar in de zomer— Waar zwerft hij dan rond
wanneer de gulzige zon het water drinkt
uit mijn beker als een onverzadigbare gier,
wanneer het riet van dorst verwelkt,
achtergelaten op de droge oever,
wanneer, stervend, de lelies hun slappe hoofden buigen naar het warme water—
Waar is hij dan—
Під час сеї мови “Той, що греблі рве” нишком киває Русалці, ваблячи її втекти з ним по лісовому струмку.Tijdens deze toespraak knikt “Hij die de dammen breekt” heimelijk naar Roesalka en lokt haar om met hem te vluchten langs het bosbeekje.
“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(з укритою насмішкою)
Тоді я в морі, діду.
Мене на поміч кличе Океан,
щоб не спило і в нього чашу сонце.
Як цар морський покличе — треба слухать.
На те є служба, — сам здоровий знаєш.

В о д я н и к
Еге ж, тоді ти в морі… А мені,
якби не помагав мій друг одвічний,
мій щирий приятель осінній дощик,
прийшлось би згинуть з парою!

“Той, що греблі рве” незамітно ховається в воду.

Р у с а л к а
Татусю!
не може пара згинути, бо з пари
знов зробиться вода.

В о д я н и к
Яка ти мудра!
Іди на дно! Доволі тут базікать!

Р у с а л к а
Та зараз, тату! Вже ж його немає.
Я розчешу поплутаний сікняг.

(Виймає з-за пояса гребінку з мушлі,
чеше прибережне зілля),

В о д я н и к
Ну, розчеши, я сам люблю порядок.
Чеши, чеши, я тута підожду,
поки скінчиш роботу. Та поправ
латаття, щоб рівненько розстелялось,
та килим з ряски позшивай гарненько,
що той порвав пройдисвіт.

Р у с а л к а
Добре, тату.

Водяник вигідно вкладається в очереті, очима слідкуючи роботу Русалчину; очі йому поволі заплющуються.

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(вирнувши, стиха до Русалки)
Сховайся за вербою!
(Русалка ховається, оглядаючись на Водяника).
Поплинемо з тобою
ген на розтоки,
під бистрії лотоки,
зірвемо греблю рівну,
утопим мельниківну!
“Hij die de dammen breekt”
(met verborgen spot)
Dan ben ik in zee, grootvader.
De Oceaan roept mij te hulp,
opdat de zon ook daar zijn beker niet leegdrinkt.
Wanneer de zeekoning roept — moet je luisteren.
Daar is de dienst voor — dat weet u zelf ook.

Watergeest
Jawel, dan ben jij in zee… Maar ik,
als mijn eeuwige vriend mij niet hielp,
mijn oprechte makker, de herfstregen,
dan zou ik vergaan met al mijn waterdamp!

“Hij die de dammen breekt” gaat ongemerkt onder water.

Roesalka
Vadertje!
Damp kan toch niet vergaan, want uit damp
wordt weer water.

Watergeest
Wat ben jij toch wijs!
Ga naar de bodem! Genoeg gepraat!

Roesalka
Meteen, vader! Hij is toch al weg.
Ik zal het verwarde oevergras kammen.

(Zij haalt een kam van schelp uit haar gordel
en kamt het oevergewas.)

Watergeest
Vooruit, kam het — ik houd zelf ook van orde.
Kam, kam, ik wacht hier wel
tot je klaar bent met je werk. Maar schik
de waterlelies zodat ze netjes liggen,
en naai het kroos-tapijt weer mooi aaneen,
dat die deugniet heeft stukgescheurd.

Roesalka
Goed, vader.

De Watergeest nestelt zich behaaglijk in het riet en volgt met zijn ogen het werk van Roesalka; langzaam vallen zijn ogen dicht.

“Hij die de dammen breekt”
(duikt op en fluistert zacht tot Roesalka)
Verberg je achter de wilg!
(Roesalka verbergt zich en kijkt naar de Watergeest.)
Laten wij samen wegzwemmen
ver naar de vertakkingen,
onder de snelle stroomversnellingen,
laten we de stevige dam stukrukken,
en de molenaarsdochter verdrinken!
(Хапає Русалку за руку і швидко мчить з нею через озеро. Недалеко від другого берега Русалка спиняється і скрикує).

Р у с а л к а
Ой, зачепилася за дуб торішній!

Водяник прокидається, кидається навперейми
і перехоплює Русалку.

В о д я н и к
То се ти так-!. Ти, клятий баламуте,
ще знатимеш, як зводити русалок!
Поскаржуся я матері твоїй,
Метелиці Гірській, то начувайся!

“Т о й, щ о г р е б л і р в е”
(з реготом)
Поки що буде, я ще нагуляюсь!
Прощай, Русалонько, сповняй коновки!

(Кидається в лісовий струмок і зникає).

В о д я н и к
(до Русалки)
Іди на дно! Не смій мені зринати
три ночі місячні поверх води!

Р у с а л к а
(пручаючись)
З якого часу тут русалки стали
невільницями в озері— Я — вільна!
Я вільна, як вода!

В о д я н и к
В моїй обладі
вода повинна знати береги.
Іди на дно!

Р у с а л к а
Не хочу!

В о д я н и к
А, не хочеш-
Віддай сюди вінець перловий!

Р у с а л к а
Ні!
то дарував мені морський царенко.

В о д я н и к
Тобі вінця не прийдеться носити,
бо за непослух забере тебе
“Той, що в скалі сидить”.

Р у с а л к а
(з жахом)
Ні, любий тату,
я буду слухатись!

В о д я н и к
То йди на дно.

Р у с а л к а
(поволі опускаючися в воду)
Я йду, я йду… А бавитися можна
з рибалкою-

В о д я н и к
Та вже ж, про мене, бався.

Русалка спустилася в воду по плечі і, жалібно всміхаючись, дивиться вгору на батька.

Чудна ти, дочко! Я ж про тебе дбаю.
Таж він тебе занапастив би тільки,
потяг би по колючому ложиську
струмочка лісового, біле тіло
понівечив та й кинув би самотню
десь на безвідді.

Р у с а л к а
Але ж він вродливий!

В о д я н и к
Ти знов своєї-!

Р у с а л к а
Ні, ні, ні! Я йду!
(Поринає).

В о д я н и к
(поглядаючи вгору)
Уже весняне сонце припікає…
Ху, душно як! Прохолодитись треба.
(Поринає й собі),
(Hij grijpt Roesalka bij de hand en raast snel met haar over het meer. Niet ver van de andere oever stopt Roesalka en geeft een schreeuw.)

Roesalka
Oei, ik bleef hangen aan de eik van vorig jaar

De Watergeest wordt wakker, schiet haar tegemoet en pakt Roesalka vast.

Watergeest
Dus zo doe jij dat! Jij, verdomde oproerkraaier,
je zult nog leren hoe je meerminnen moet plagen!
Ik zal het aan je moeder vertellen,
aan de Bergwind, wees maar gewaarschuwd!

“Hij die de dammen breekt”
(lachend)
Voor nu genoeg, ik zal nog wat plezier maken!
Vaarwel, Meerminnetje, vul de kannen maar!

(Hij duikt het bosbeekje in en verdwijnt.)

Watergeest
(tegen Roesalka)
Ga naar de bodem! Zie dat je niet boven water
komt drie volle maannachten lang!

Roesalka
(tegenstribbelend)
Sinds wanneer zijn meerminnen hier in het meer
slavinnen geworden? Ik — ben vrij!
Ik ben vrij, zoals water!

Watergeest
In mijn rijk
moet water de oevers kennen.
Ga naar de bodem!

Roesalka
Ik wil niet!

Watergeest
Ah, je wilt niet—
Geef dan hier je parelkroon!

Roesalka
Nee!
Die gaf de zeekoning me persoonlijk.

Watergeest
Je zult die kroon niet dragen,
want bij ongehoorzaamheid zal
“Hij die in de rots zit” je meenemen.

Roesalka
(angstig)
Nee, lieve vader,
ik zal luisteren!

Watergeest
Goed, ga dan naar de bodem.

Roesalka
(zak langzaam het water in)
Ik ga, ik ga… Maar spelen kan ik
wel met de visser—

Watergeest
Nou, speel dan over mij heen.

Roesalka zakt tot over de schouders in het water en kijkt jammerlijk glimlachend omhoog naar haar vader.

Wat een bijzondere dochter ben jij! Ik zorg voor je.
Hij zou je anders verwoest hebben,
je door de scherpe bedding van het bosbeekje hebben getrokken, je witte lichaam
hebben verwond, en je alleen ergens
hebben achtergelaten.

Roesalka
Maar hij is toch mooi!

Watergeest
Daar ga je weer…

Roesalka
Nee, nee, nee! Ik ga!
(Zij duikt onder.)

Watergeest
(kijkt omhoog)
Het voorjaarszonnetje brandt al…
Poeh, het is benauwd! Tijd om af te koelen.
(Hij duikt zelf onder.)
ДІЯ І

Та сама містина, тільки весна далі поступила; узлісся наче повите ніжним зеленим серпанком, де-не-де вже й верховіття дерев поволочене зеленою барвою. Озеро стоїть повне, в зелених берегах, як у рутвянім вінку.
З лісу на прогалину виходять дядько Лев і небіж його Лукаш. Лев уже старий чоловік, поважний і дуже добрий з виду; по-поліському довге волосся білими хвилями спускається на плечі з-під сивої повстяної шапки-рогатки; убраний Лев у полотняну одежу і в ясно-сиву, майже білу свиту; на ногах постоли, в руках кловня (малий ятірець), коло пояса на ремінці ножик, через плече виплетений з лика кошіль (торба) на широкому ремені.
Лукаш — дуже молодий хлопець, гарний, чорнобривий, стрункий, в очах ще є щось дитяче; убраний так само в полотняну одежу, тільки з тоншого полотна; сорочка випущена, мережана біллю, з виложистим коміром, підперезана червоним поясом, коло коміра і на чохлах червоні застіжки; свити він не має; на голові бриль; на поясі ножик і ківшик з лика на мотузку.



EERSTE BEDRIJF

Dezelfde open plek, maar de lente heeft verder terrein gewonnen; de bosrand lijkt gehuld in een zachte groene sluier, en hier en daar zijn de kruinen van de bomen al met groene tinten bedekt. Het meer staat vol, omringd door groene oevers, als in een krans van biezen.
Uit het bos naar de open plek komen Oom Lev en zijn neef Loekasj. Lev is al een oude man, waardig en met een vriendelijke uitstraling; zijn lange Polesiaanse haar valt in witte golven op zijn schouders, onder een grijze vilten hoed met hoornen punt; hij draagt een linnen kledingstuk en een lichtgrijze, bijna witte jas; aan zijn voeten zijn leren schoenen, in zijn handen een kleine knuppel, bij zijn riem een mes, over zijn schouder een met biezen gevlochten tas aan een brede riem.
Loekasj is een jonge knaap, knap, met zwarte wenkbrauwen, slank, met nog iets kinderlijks in zijn ogen; hij draagt ook linnen kleding, maar van dunner materiaal; zijn overhemd hangt los, geborduurd in wit, met een uitgesneden kraag, om de taille een rode riem, met rode sluitingen bij de kraag en op de manchetten; hij draagt geen jas; op zijn hoofd een brede hoed; aan zijn riem een mes en een klein met biezen gevlochten schepje aan een touw.
Дійшовши до берега озера, Лукаш зупинився.

Л е в
Чого ж ти зупинився— Тут не можна
зайти по рибу. Мулко вельми, грузько.

Л у к а ш
Та я хотів собі сопілку втяти, —
хороший тута вельми очерет.

Л е в
Та вже тих сопілок до лиха маєш!

Л у к а ш
Ну, скільки ж їх— — калинова, вербова
та липова, — ото й усі. А треба
ще й очеретяну собі зробити, —
та лепсько грає!

Л е в
Та вже бався, бався,
на те бог свято дав. А взавтра прийдем,
то будем хижку ставити. Вже час
до лісу бидло виганяти. Бачиш,
вже онде є трава помежи рястом.

Л ук а ш
Та як же будемо сидіти тута-
Таж люди кажуть — тут непевне місце…

Л е в
То як для кого. Я, небоже, знаю,
як з чим і коло чого обійтися:
де хрест покласти, де осику вбити,
де просто тричі плюнути, та й годі.
Посієм коло хижки мак-відюк,
терлич посадимо коло порога, —
та й не приступиться ніяка сила…
Ну, я піду, а ти собі як хочеш.
Aangekomen bij de oever van het meer blijft Loekasj staan.

Lev
Waarom blijf je staan?— Hier kun je niet
vissen. Het is te moerassig, te zwaar.

Loekasj
Ik wilde mezelf een fluitje maken —
het riet is hier uitstekend.

Lev
Je hebt toch al genoeg fluitjes!

Loekasj
Nou, hoeveel heb ik er— — van lijsterbes, wilg
en linde, — dat is alles. Maar ik moet
er ook nog een van riet maken, —
dat speelt zo mooi!

Lev
Speel dan maar, speel,
daar heeft God heilig plezier voor gegeven. Morgen komen we,
dan zetten we de hut op. Het is tijd
om het vee het bos uit te drijven. Zie je,
daar groeit al gras tussen de struiken.

Loekasj
Maar hoe moeten we hier zitten—
Mensen zeggen dat dit een onveilig plekje is…

Lev
Dat hangt ervan af voor wie. Ik, jongen, weet wel
hoe je ermee om moet gaan:
waar een kruis plaatsen, waar een esdoorn planten,
waar gewoon drie keer te spugen, en dat is genoeg.
We zaaien klapzaad bij de hut,
planten distels bij de drempel, —
dan zal geen kwaad je bereiken…
Goed, ik ga nu, en jij doet maar wat je wilt.
Розходяться. Лукаш іде до озера і зникає в очереті. Лев іде понад берегом, і його не стає видко за вербами.

Р у с а л к а
(випливає на берег і кричить)
Дідусю! Лісовий! біда! Рятуйте!

Л і с о в и к
(малий, бородатий дідок, меткий рухами, поважний обличчям; у брунатному вбранні барви кори, у волохатій шапці з куниці)
Чого тобі— Чого кричиш-

Р у с а л к а
Там хлопець
на дудки ріже очерет!

Л і с о в и к
Овва!
Коби всії біди! Яка скупа.
Ось тута мають хижку будувати, —
я й то не бороню, аби не брали
сирого дерева.

Р у с а л к а
Ой леле! хижу-
То се тут люди будуть— Ой ті люди
з-під стріх солом’яних! Я їх не зношу!
я не терплю солом’яного духу!
Я їх топлю, щоб вимити водою
той дух ненавидний. Залоскочу
тих натрутнів, як прийдуть!

Л і с о в и к
Стій! не квапся.
То ж дядько Лев сидітиме в тій хижі,
а він нам приятель. То він на жарт
осикою та терличем лякає.
Люблю старого. Таж якби не він,
давно б уже не стало сього дуба,
що стільки бачив наших рад, і танців,
і лісових великих таємниць.
Вже німці міряли його, навколо
втрьох постававши, обсягли руками —
і ледве що стікло. Давали гроші —
таляри биті, людям дуже милі,
та дядько Лев заклявся на життя,
що дуба він повік не дасть рубати.
Тоді ж і я на бороду заклявся,
що дядько Лев і вся його рідня
повік безпечні будуть в сьому лісі.

Р у с а л к а
Овва! А батько мій їх всіх потопить!

Л і с о в и к
Нехай не важиться! Бо завалю
все озеро гнилим торішнім листом!

Р у с а л к а
Ой лишечко, як страшно! Ха-ха-ха!
(Зникає в озері).
Ze gaan uit elkaar. Loekasj loopt naar het meer en verdwijnt in het riet. Lev loopt langs de oever en verdwijnt achter de wilgen.

Roesalka
(komt boven water aan de oever en roept)
Opa! Bosgeest! Help! Het is nood!

Bosgeest
(kleine, bebaarde oude man, lenig, met een waardig gezicht; in een bruin gewaad in de kleur van boomschors, met een harige bontmuts)
Wat is er met je— Waarom roep je zo—

Roesalka
Daar! De jongen
snijdt het riet voor zijn fluiten!

Bosgeest
Oei!
Wat een ellende! Zo gierig.
Hier moeten ze een hut bouwen—
maar ik protesteer niet, zolang ze
geen nat hout nemen.

Roesalka
O jee! Een hut—
Hier zullen mensen zijn— O die mensen
van de strooien daken! Ik verdraag ze niet!
Ik kan de stroslucht niet uitstaan!
Ik zal ze verdrinken, om die verfoeilijke geur
weg te spoelen. Ik zal die lastpakken
eens flink laten schrikken wanneer ze komen!

Bosgeest
Wacht! Doe rustig aan.
Oom Lev zal in die hut zitten,
en hij is een vriend van ons. Het is maar voor de grap
dat hij met esdoorn en distel mensen bang maakt.
Ik hou van die oude man. Zonder hem
zou deze eik allang niet meer staan,
die zoveel van onze raadplegingen, dansen
en grote geheimen van het bos heeft meegemaakt.
Zelfs de Duitsers hebben hem al opgemeten,
met z’n drieën stonden ze eromheen, omvingen hem met hun armen—
en het scheelde niet veel. Ze boden geld—
stukgeslagen dukaten, heel geliefd bij de mensen,
maar oom Lev zwoer bij zijn leven
dat hij de eik nooit zou laten kappen.
Toen zwoer ik bij mijn baard,
dat oom Lev en zijn hele familie
voor altijd veilig zouden zijn in dit bos.

Roesalka
O jee! Maar mijn vader zal ze allemaal verdrinken!

Bosgeest
Laat hem dat maar niet wagen! Anders bedek ik
het hele meer met rotte herfstbladeren!

Roesalka
O, wat eng! Ha-ha-ha!
(Zij verdwijnt in het meer.)
Лісовик, щось воркочучи, закурює люльку, сівши на заваленому дереві. З очеретів чутно голос сопілки [мелодії № 1, 2, 3, 4], ніжний, кучерявий, і як він розвивається, так розвивається все в лісі. Спочатку на вербі та вільхах замайоріли сережки, потім береза листом залепетала. На озері розкрились лілеї білі і зазолотіли квітки на лататті. Дика рожа появляє ніжні пуп’янки.
З-за стовбура старої розщепленої верби, півусохлої, виходить Мавка, в ясно-зеленій одежі, з розпущеними чорними з зеленим полиском косами, розправляє руки і проводить долонею по очах.
De Bosgeest rolt zachtjes iets in zijn pijp terwijl hij op een omgevallen boom gaat zitten. Uit het riet klinkt het geluid van een fluit [melodieën nr. 1, 2, 3, 4], zacht en krullend, en terwijl het zich ontwikkelt, ontwaakt het hele bos. Eerst ritselen de katjes in de wilgen en els, daarna fladdert het berkenblad. Op het meer openen de witte waterlelies zich en de bloemen van het kroos krijgen een gouden gloed. Wilde rozen tonen hun tere knoppen. Vanachter de stam van een oude gespleten wilg, halfgedroogd, verschijnt Mavka, in een lichtgroene kleding, met losse zwarte vlechten waarin een groene glans schittert, spreidt ze haar armen en strijkt met haar hand over haar ogen.

М а в к а
Ох, як я довго спала!

Л і с о в и к
Довго, дочко!
Вже й сон-трава перецвітати стала.
От-от зозулька маслечко сколотить,
в червоні черевички убереться
і людям одмірятиме літа.
Вже з вирію поприлітали гості.
Он жовтими пушинками вже плавлють
на чистім плесі каченятка дикі.

М а в к а
А хто мене збудив-

Л і с о в и к
Либонь, весна.

М а в к а
Весна ще так ніколи не співала,
як отепер. Чи то мені так снилось-

Лукаш знов грає [мелодія № 5].

Ні… стій… Ба! чуєш-.. То весна співає-

Лукаш грає мелодію № 5, тільки ближче.

Л і с о в и к
Та ні, то хлопець на сопілці грає.

М а в к а
Який— Невже се “Той, що греблі рве”-
От я не сподівалася від нього!

Л і с о в и к
Ні, людський хлопець, дядька Лева небіж,
Лукаш на ймення.

М а в к а
Я його не знаю.

Л і с о в и к
Бо він уперше тута. Він здалека,
не з сих лісів, а з тих борів соснових,
де наша баба любить зимувати;
осиротів він з матір’ю-вдовою,
то дядько Лев прийняв обох до себе…

М а в к а
Хотіла б я побачити його.

Л і с о в и к
Та нащо він тобі-

М а в к а
Він, певне, гарний!

Л і с о в и к
Не задивляйся ти на хлопців людських.
Се лісовим дівчатам небезпечно…

М а в к а
Який-бо ти, дідусю, став суворий!
Се ти мене отак держати будеш,
як Водяник Русалку-

Л і с о в и к
Ні, дитинко,
я не держу тебе. То Водяник
в драговині цупкій привик одвіку
усе живе засмоктувати. Я
звик волю шанувати. Грайся з вітром,
жартуй із Перелесником, як хочеш,
всю силу лісову і водяну,
гірську й повітряну приваб до себе,
але минай людські стежки, дитино,
бо там не ходить воля, — там жура
тягар свій носить. Обминай їх, доню:
раз тільки ступиш — і пропала воля!

М а в к а
(сміється)
Ну, як-таки щоб воля — та пропала-
Се так колись і вітер пропаде!

Mavka
Oh, wat heb ik lang geslapen!

Bosgeest
Lang, dochtertje!
De slaapkruidjes zijn al bijna verwelkt.
Zo zal de koekoek boter maken,
haar rode schoentjes aantrekken
en de mensen de tijd meten.
De gasten zijn al uit het zuiden aangekomen.
Kijk, de wilde eendjes glijden al
over het heldere water met gele donsjes.

Mavka
En wie heeft me gewekt—

Bosgeest
Waarschijnlijk de lente.

Mavka
Lente heeft nog nooit zo gezongen
als nu. Of droomde ik dat—

Loekasj speelt weer [melodie nr. 5].

Nee… wacht… hoor je—? Dat is de lente die zingt—

Loekasj speelt melodie nr. 5, dichterbij.

Bosgeest
Nee, dat is een jongen die op de fluit speelt.

Mavka
Welke jongen— Is het “Hij die de dammen breekt” —
Dat had ik niet van hem verwacht!

Bosgeest
Nee, een gewone mensenjongen, de neef van oom Lev, hij heet Loekasj.

Mavka
Ik ken hem niet.

Bosgeest
Omdat hij hier voor het eerst is. Hij komt van ver,
niet uit deze bossen, maar uit de dennenbossen
waar onze grootmoeder graag de winter doorbrengt;
hij werd wees met zijn moeder,
en oom Lev nam hen beiden op bij zich…

Mavka
Ik zou hem graag willen zien.

Bosgeest
Waarom zou je dat willen—

Mavka
Hij moet vast knap zijn!

Bosgeest
Verlies je niet in menselijke jongens.
Voor bosmeisjes is dat gevaarlijk…

Mavka
Wat ben jij streng geworden, opa!
Ga je mij nu vasthouden
zoals de Watergeest Roesalka vasthield—

Bosgeest
Nee, kind,
ik houd je niet tegen. De Watergeest
heeft in de moerassen altijd alles opgeslokt.
Ik ben gewend vrijheid te respecteren.
Speel met de wind,
grap met de Perelesnik zoals je wilt,
trek alle kracht van het bos en water,
van de bergen en de lucht naar je toe,
maar vermijd menselijke paden, kind,
want daar is geen vrijheid— daar draagt verdriet
zijn eigen last. Vermijd ze, dochter:
stap er één keer op— en de vrijheid is weg!

Mavka
(lacht)
Nou, als de vrijheid dan zo verdwijnt—
Zo zal ooit ook de wind verdwijnen!
Лісовик хоче щось відмовити, але виходить Лукаш із сопілкою. Лісовик і Мавка ховаються. Лукаш хоче надрізати ножем березу, щоб сточити сік, Мавка кидається і хапає його за руку.

М а в к а
Не руш! не руш! не ріж! не убивай!

Л у к а ш
Та що ти, дівчино— Чи я розбійник-
Я тільки хтів собі вточити соку
з берези.

М а в к а
Не точи! Се кров її.
Не пий же крові з сестроньки моєї!

Л у к а ш
Березу ти сестрою називаєш-
Хто ж ти така-

М а в к а
Я — Мавка лісова.

Л у к а ш
(не так здивовано, як уважно придивляється до неї)
А, от ти хто! Я від старих людей
про мавок чув не раз, але ще зроду
не бачив сам.

М а в к а
А бачити хотів-

Л у к а ш
Чому ж би ні-.. Що ж, ти зовсім така,
як дівчина… ба ні, хутчій як панна,
бо й руки білі, і сама тоненька,
і якось так убрана не по-наськи…
А чом же в тебе очі не зелені-
(Придивляється).
Та ні, тепер зелені… а були,
як небо, сині… О! тепер вже сиві,
як тая хмара… ні, здається, чорні
чи, може, карі… ти таки дивна!

М а в к а
(усміхаючись)
Чи гарна ж я тобі-

Л у к а ш
(соромлячись)
Хіба я знаю-

М а в к а
(сміючись)
А хто ж те знає-

Л у к а ш
(зовсім засоромлений)
Ет, таке питаєш!..

М а в к а
(щиро дивуючись)
Чому ж сього не можна запитати-
Он бачиш, там питає дика рожа:
“Чи я хороша-“
А ясень їй киває в верховітті:
“Найкраща в світі!”

Л у к а ш
А я й не знав, що в них така розмова.
Я думав — дерево німе, та й годі.

М а в к а
Німого в лісі в нас нема нічого.

Л у к а ш
Чи то ти все отак сидиш у лісі-

М а в к а
Я зроду не виходила ще з нього.

Л у к а ш
А ти давно живеш на світі-

М а в к а
Справді,
ніколи я не думала про те…
(Задумується).
Мені здається, що жила я завжди…

Л у к а ш
І все така була, як от тепер-

М а в к а
Здається, все така…

Л у к а ш
А хто ж твій рід-
чи ти його зовсім не маєш-

М а в к а
Маю.
Є Лісовик, я зву його “дідусю”,
а він мене — “дитинко” або “доню”.

Л у к а ш
То хто ж він — дід чи батько-

М а в к а
Я не знаю.
Хіба не все одно-

Л у к а ш
(сміється)
Ну та й чудні ви
отут у лісі! Хто ж тобі тут мати,
чи баба, чи вже як у вас зовуть-

М а в к а
Мені здається часом, що верба,
ота стара, сухенька, то — матуся.
Вона мене на зиму прийняла
і порохном м’якеньким устелила
для мене ложе.

Л у к а ш
Там ти й зимувала-
А що ж ти там робила цілу зиму-

М а в к а
Нічого. Спала. Хто ж зимою робить-
Спить озеро, спить ліс і очерет.
Верба рипіла все: “Засни, засни…”
І снилися мені все білі сни:
на сріблі сяли ясні самоцвіти,
стелилися незнані трави, квіти,
блискучі, білі… Тихі, ніжні зорі
спадали з неба — білі, непрозорі —
і клалися в намети… Біло, чисто
попід наметами. Ясне намисто
з кришталю грає і ряхтить усюди…
Я спала. Дихали так вільно груди.
По білих снах рожевії гадки
легенькі гаптували мережки,
і мрії ткались золото-блакитні,
спокійні, тихі, не такі, як літні…

Л у к а ш
(заслухавшись)
Як ти говориш…

М а в к а
Чи тобі так добре-

Лукаш потакує головою.

Твоя сопілка має кращу мову.
Заграй мені, а я поколишуся.

Мавка сплітає довге віття на березі, сідає в нього і гойдається тихо, мов у колисці. Лукаш грає соло мелодії № 6, 7 і 8, прихилившись до дуба, і не зводить очей з Мавки. Лукаш грає веснянки. Мавка, слухаючи, мимоволі озивається тихесенько на голос мелодії .№ 8, і Лукаш їй приграє вдруге мелодію № 8. Спів і гра в унісон.

М а в к а
Як солодко грає,
як глибоко крає,
розтинає білі груди, серденько виймає!

На голос веснянки відкликається зозуля, потім соловейко, розцвітає яріше дика рожа, біліє цвіт калини, глід соромливо рожевіє, навіть чорна безлиста тернина появляє ніжні квіти.

Мавка, зачарована, тихо колишеться, усміхається, а в очах якась туга, аж до сліз; Лукаш, завваживши те, перестає грати.

Л у к а ш
Ти плачеш, дівчино-

М а в к а
Хіба я плачу-
(Проводить рукою по очах).
А справді… Ні-бо! то роса вечірня.
Заходить сонце… Бач, уже встає
на озері туман…

Л у к а ш
Та ні, ще рано!

М а в к а
Ти б не хотів, щоб день уже скінчився-

Лукаш хитає головою, що не хотів би.

Чому-

Л у к а ш
Бо дядько до села покличуть.

М а в к а
А ти зо мною хочеш бути-

Лукаш киває, потакуючи.

Бачиш,
І ти, немов той ясень, розмовляєш.

Л у к а ш
(сміючись)
Та треба по-тутешньому навчитись,
бо маю ж тута літувати.

М а в к а
(радо)
Справді-

Л у к а ш
Ми взавтра й будуватися почнемо.

М а в к а
Курінь поставите-

Л у к а ш
Ні, може, хижку,
а може, й цілу хату.

М а в к а
Ви — як птахи:
клопочетесь, будуєте кубельця,
щоб потім кинути.

Л у к а ш
Ні, ми будуєм
навіки.

М а в к а
Як навіки— Ти ж казав,
що тільки літувати будеш тута.

Л у к а ш
(ніяково)
Та я не знаю… Дядько Лев казали,
що тут мені дадуть грунтець і хату,
бо восени хотять мене женити…

М а в к а
(з тривогою)
З ким-

Л у к а ш
Я не знаю. Дядько не казали,
а може, ще й не напитали дівки.

М а в к а
Хіба ти сам собі не знайдеш пари-
De Bosgeest wil iets zeggen, maar Loekasj komt naar buiten met zijn fluit. De Bosgeest en Mavka verbergen zich. Loekasj wil met een mes een berk bewerken om het sap te tappen. Mavka springt toe en grijpt hem bij de hand.

Mavka
Nee! Nee! Niet snijden! Niet doden!

Loekasj
Wat is er met je, meisje— Ben ik soms een rover?
Ik wilde alleen wat sap
uit de berk halen.

Mavka
Niet tappen! Dat is haar bloed.
Drink niet het bloed van mijn zusje!

Loekasj
Noem je de berk je zusje—
Wie ben jij dan?

Mavka
Ik ben Mavka van het bos.

Loekasj
(kijkt niet verbaasd, maar aandachtig naar haar)
Ah, jij bent dat dus!
Ik heb van oude mensen al van Mavka’s gehoord,
maar nog nooit zelf gezien.

Mavka
En je wilde haar zien—

Loekasj
Waarom niet… Je bent echt
zoals een meisje… nee, meer een jonge dame,
want je handen zijn wit, je bent slank,
en je bent bijzondere gekleed, niet gewoon…
Maar waarom zijn je ogen niet groen—
(kijkt aandachtig)
Nee, nu zijn ze groen… maar eerder
waren ze blauw, als de lucht… O! Nu zijn ze grijs
als een wolk… nee, ze lijken zwart,
of misschien bruin… je bent echt vreemd!

Mavka
(lacht)
Vind je me mooi?

Loekasj
(schuchter)
Hoe zou ik dat weten—

Mavka
(lacht)
Wie weet dat nu—

Loekasj
(helemaal verlegen)
Eh, dat vraag je zo maar…

Mavka
(oprecht verbaasd)
Waarom zou je dat niet mogen vragen—
Zie je, daar vraagt een wilde roos:
“Ben ik mooi?”
En de es kijkt naar haar kruin en knikt:
“De mooiste in de wereld!”

Loekasj
Ik wist niet dat ze zo praten.
Ik dacht dat een boom stom was, en dat was het.

Mavka
In ons bos is niets stom.

Loekasj
En jij zit hier altijd in het bos—

Mavka
Ik ben er nog nooit uit gegaan.

Loekasj
En je leeft al lang—

Mavka
Echt,
ik heb er nooit over nagedacht…
(denkt na)
Het lijkt alsof ik altijd heb geleefd…

Loekasj
En je was altijd zoals nu—

Mavka
Het lijkt wel zo…

Loekasj
En wie is je familie—
Of heb je helemaal geen familie?

Mavka
Ik heb familie.
Er is de Bosgeest, ik noem hem “opa”,
en hij noemt mij “kindje” of “dochtertje”.

Loekasj
Dus wie is hij—opa of vader?

Mavka
Ik weet het niet.
Maakt ook niet uit—

Loekasj
(lacht)
Jullie zijn hier
in het bos wel vreemd! Wie is je moeder hier,
of grootmoeder, of hoe noem je dat bij jullie—

Mavka
Soms lijkt het alsof de wilg,
die oude, dorre, mijn moeder is.
Ze heeft me in de winter opgenomen
en een zacht bedje van stof
voor me gelegd.

Loekasj
Dus daar heb je overwinterd—
En wat deed je daar dan de hele winter?

Mavka
Niets. Ik sliep. Wie doet er nu iets in de winter—
Het meer slaapt, het bos slaapt, het riet slaapt.
De wilg ruiste steeds: “Slaap, slaap…”
En ik droomde alleen witte dromen:
op zilver lagen heldere edelstenen,
onbekende kruiden en bloemen spreidden zich uit,
glanzend, wit… Stille, tere sterren
vielen uit de lucht—wit, ondoorzichtig—
en vormden tenten… Wit en zuiver
onder de tenten. Heldere kettingen
van kristal speelden en glinsterden overal…
Ik sliep. Mijn borst ademde zo vrij.
Over de witte dromen borduurden
rozerode gedachten lichte netten,
en dromen weefden zich in goud- en blauwtinten,
rustig, stil, anders dan in de zomer…

Loekasj
(geïntrigeerd luisterend)
Wat je zegt…

Mavka
Vind je het ook mooi—

Loekasj knikt ja.

Je fluit spreekt beter dan woorden.
Speel voor mij, en ik zal zachtjes wiegen.

Mavka vlecht lange takken aan de oever, gaat erin zitten en wiegt zachtjes, als in een wieg. Loekasj speelt melodieën nr. 6, 7 en 8, leunt tegen een eik en houdt zijn ogen niet van Mavka af. Hij speelt lenteliedjes.
Mavka, betoverd, reageert zachtjes op melodie nr. 8 en Loekasj speelt het nogmaals voor haar. Hun zang en spel zijn in unisono.

Mavka
Hoe zoet hij speelt,
hoe diep het snijdt,
het opent de witte borst, haalt het hart eruit!

Op het geluid van het lentelied antwoordt eerst de koekoek, daarna een nachtegaal; de wilde roos bloeit helderder, de bloesem van de lijsterbes wordt witter, de meidoorn bloost verlegen, zelfs de zwarte doorn zonder bladeren toont tere bloemen.
Mavka wiegt zich betoverd, glimlacht zacht, maar haar ogen tonen een zekere weemoed, bijna tot tranen; Loekasj merkt het op en stopt met spelen.

Loekasj
Je huilt, meisje—

Mavka
Huil ik?
(strijkt over haar ogen)
Nee… het is avonddauw.
De zon gaat onder… kijk, er stijgt al
mist op over het meer…

Loekasj
Nee, het is nog te vroeg!

Mavka
Je zou niet willen dat de dag al voorbij was—

Loekasj schudt zijn hoofd, hij wil dat niet.

Waarom—

Loekasj
Omdat oom me naar het dorp zal roepen.

Mavka
En jij wilt bij mij zijn—

Loekasj knikt, instemmend.

Zie je,
en jij spreekt als die es, zo rustig en zacht.

Loekasj
(lacht)
Ja, ik moet hier leren,
want ik zal hier de zomer doorbrengen.

Mavka
(euforisch)
Echt?

Loekasj
Morgen zullen we beginnen met bouwen.

Mavka
Een hut zetten?

Loekasj
Nee, misschien een schuilplaats,
of misschien een heel huis.

Mavka
Jullie zijn als vogels:
druk, bouwen nesten,
om ze daarna weer te verlaten.

Loekasj
Nee, wij bouwen
voor altijd.

Mavka
Voor altijd— Jij zei toch
dat je hier alleen zou overwinteren.

Loekasj
(aarzeling)
Ik weet het niet… Oom Lev zei dat
ik hier grond en een huis zou krijgen,
want in de herfst willen ze me uithuwelijken…

Mavka
(bezorgd)
Met wie—

Loekasj
Ik weet het niet. Oom heeft het niet gezegd,
en misschien hebben ze het meisje nog niet gezocht.

Mavka
Vind je zelf dan geen partner—
Л у к а ш
(поглядаючи на неї)
Я, може б, і знайшов, та…

М а в к а
Що-

Л у к а ш
Нічого…

(Пограває у сопілку стиха щось дуже жалібненьке
[мелодія № 9], потім спускає руку з сопілкою і замислюється).

М а в к а
(помовчавши)
Чи у людей паруються надовго-

Л у к а ш
Та вже ж навік!

М а в к а
Се так, як голуби…
Я часом заздрила на їх: так ніжно
вони кохаються… А я не знаю
нічого ніжного, окрім берези,
за те ж її й сестрицею взиваю;
але вона занадто вже смутна,
така бліда, похила та журлива, —
я часто плачу, дивлячись на неї.
От вільхи не люблю — вона шорстка.
Осика все мене чогось лякає;
вона й сама боїться — все тремтить.
Дуби поважні надто. Дика рожа
задирлива, так само й глід, і терен.
А ясень, клен і явір — гордовиті.
Калина так хизується красою,
що байдуже їй до всього на світі.
Така, здається, й я була торік,
але тепер мені чомусь те прикро…
Як добре зважити, то я у лісі
зовсім самотня…
(Журливо задумується),

Л у к а ш
А твоя верба-
Таж ти її матусею назвала.

М а в к а
Верба-.. Та що ж…. в їй добре зимувати,
а літом… бач, вона така суха,
і все рипить, все згадує про зиму…
Ні, я таки зовсім, зовсім самотня…

Л у к а ш
У лісі ж не самії дерева, —
таж тут багато різної є сили.
(Трохи ущипливо).
Вже не прибіднюйся, бо й ми чували
про ваші танці, жарти та зальоти!

М а в к а
То все таке, як той раптовий вихор, —
от налетить, закрутить та й покине.
В нас так нема, як у людей, — навіки!

Л у к а ш
(приступаючи ближче)
А ти б хотіла-..

Раптом чутно голосне гукання дядька Лева.
Loekasj
(kijkend naar haar)
Misschien zou ik wel een partner vinden, maar…

Mavka
Wat—

Loekasj
Niets…

(Hij speelt zacht op zijn fluit iets heel weemoedigs [melodie nr. 9], legt daarna de fluit neer en raakt in gedachten verzonken.)

Mavka
(na een korte stilte)
Blijven mensen lang samen—?

Loekasj
Ja, voor altijd!

Mavka
Zoals duiven…
Soms benijd ik ze: zo teder
zijn ze samen… En ik ken
niets teder, behalve de berk,
vandaar dat ik haar ook mijn zusje noem;
maar zij is te droevig,
zo bleek, gebogen en melancholisch—
ik huil vaak als ik naar haar kijk.
De els houd ik niet van—ze is ruw.
De esdoorn maakt me steeds bang;
hij is zelf ook bevreesd—altijd trillend.
De eiken zijn te statig. De wilde roos
is uitdagend, net als de meidoorn en de zwarte doorn.
De es, de esdoorn en de acer zijn trots.
De lijsterbes pronkt zo met haar schoonheid,
dat alles in de wereld haar niets kan schelen.
Zo leek ik vorig jaar ook,
maar nu… om een of andere reden raakt me dat pijn…
Als je het goed bekijkt, ben ik in het bos
helemaal alleen…
(denkt melancholisch)

Loekasj
En jouw wilg—
je noemde haar toch moeder.

Mavka
De wilg… Die is goed om de winter door te brengen,
maar in de zomer… zie je, ze is zo droog,
en ze kraakt steeds, herinnert alles aan de winter…
Nee, ik ben echt helemaal, helemaal alleen…

Loekasj
In het bos zijn de bomen niet alleen—
er is hier zoveel verschillende kracht.
(Iets scherpzinnig)
Doe niet zo zielig, want wij hebben al gehoord
over jullie dansen, grappen en stoeipartijen!

Mavka
Dat alles is zoals een plotselinge wervelwind—
hij komt aan, draait en vertrekt weer.
Bij ons is dat niet zoals bij mensen—voor altijd!

Loekasj
(stapt dichterbij)
En jij zou willen—

Plotseling klinkt de luide roep van oom Lev.
Г о л о с
Гов, Лукашу, гов!
го-го-го-го! А де ти-

Л у к а ш
(відзивається)
Ось я йду!

Г о л о с
А йди хутчій!

Л у к а ш
Оце ще нетерплячка!
(Відгукується).
Та йду вже, йду!
(Подається йти).

М а в к а
А вернешся-

Л у к а ш
Не знаю.
(Іде в прибережні хащі).

З гущавини лісу вилітає Перелесник — гарний хлопець у червоній одежі, з червонястим, буйно розвіяним, як вітер, волоссям, з чорними бровами, з блискучими очима.
Він хоче обняти Мавку, вона ухиляється.

М а в к а
Не руш мене!

П е р е л е с н и к
А то чому-

М а в к а
Іди
поглянь, чи в полі рунь зазеленіла.

П е р е л е с н и к
Мені навіщо тая рунь-

М а в к а
А там же
твоя Русалка Польова, що в житі.
Вона для тебе досі вже вінок
зелено-ярий почала сплітати.

П е р е л е с н и к
Я вже її забув.

М а в к а
Забудь мене.

П е р е л е с н и к
Ну, не глузуй! Ходи, полетимо!
Я понесу тебе в зелені гори,
ти ж так хотіла бачити смереки.

М а в к а
Тепер не хочу.

П е р е л е с н и к
Так— А то чому-

М а в к а
Бо відхотілося,

П е р е л е с н и к
Якісь химери!
Чом відхотілося-

М а в к а
Нема охоти.

П е р е л е с н и к
(улесливо в’ється коло неї)
Линьмо, линьмо в гори! Там мої сестриці,
там гірські русалки, вільні літавиці,
будуть танцювати коло по травиці,
наче блискавиці!
Ми тобі знайдемо з папороті квітку,
зірвем з неба зірку, золоту лелітку,
на снігу нагірнім вибілимо влітку
чарівну намітку.
Щоб тобі здобути лісову корону,
ми Змію-царицю скинемо із трону
і дамо крем’яні гори в оборону!
Будь моя кохана!
Звечора і зрана
самоцвітні шати
буду приношати,
і віночок плести,
і в таночок вести,
і на крилах нести
на моря багряні, де багате сонце
золото ховає в таємну глибінь.
Потім ми заглянем до Зорі в віконце,
Зірка-пряха вділить срібне волоконце,
будем гаптувати оксамитну тінь.
Потім, на світанні, як біляві хмари
стануть покрай неба, мов ясні отари,
що холодну воду п’ють на тихім броді,
ми спочинем любо,на квітчастім…

М а в к а
(нетерпляче)
Годі!

П е р е л е с н и к
Як ти обірвала річ мою сердито!
(Смутно і разом лукаво).
Ти хіба забула про торішнє літо-

М а в к а
(байдуже)
Ох, торішнє літо так давно минуло!
Що тоді співало, те взимі заснуло.
Я вже й не згадаю!

П е р е л е с н и к
(таємничо нагадуючи)
А в дубовім гаю-..

М а в к а
Що ж там— Я шукала ягідок, грибків…

П е р е л е с н и к
А не приглядалась до моїх слідків-

М а в к а
В гаю я зривала кучерики з хмелю…

П е р е л е с н и к
Щоб мені послати пишную постелю-

М а в к а
Ні, щоб перевити се волосся чорне!

П е р е л е с н и к
Сподівалась: може, миленький пригорне-

М а в к а
Ні, мене береза ніжно колихала.

П е р е л е с н и к
А проте… здається… ти когось кохала-

М а в к а
Ха-ха-ха! Не знаю!
Попитай у гаю.
Я піду квітчати дрібним рястом коси…
(Подається до лісу).

П е р е л е с н и к
Ой гляди! Ще змиють їх холодні роси!

М а в к а
Вітерець повіє,
сонечко пригріє,
то й роса спаде!
(Зникає в лісі).

П е р е л е с н и к
Постривай хвилину!
Я без тебе гину!
Де ти— Де ти— Де-

Біжить і собі в ліс.
Поміж деревами якусь хвилину маячить його червона одіж і, мов луна, озивається: “Де ти— Де-..”

По лісі грає червоний захід сонця, далі погасає.
Над озером стає білий туман.
Дядько Лев і Лукаш виходять на галяву.
Stem
Kom, Loekasj, kom!
go-go-go-go! Waar ben je—

Loekasj
(antwoordend)
Hier ben ik!

Stem
Kom dan snel!

Loekasj
Wat een ongeduld!
(antwoordend)
Ik kom al, ik kom al!
(Begint te lopen)

Mavka
En kom je terug—

Loekasj
Ik weet het niet.
(verdwijnt in het struikgewas aan de oever)

Uit het dichte bos vliegt Perelesnik tevoorschijn, een knappe jongen in rode kleding, met roodachtig, wijd uitwaaierend haar als de wind, zwarte wenkbrauwen en glinsterende ogen.
Hij probeert Mavka te omhelzen, maar zij ontwijkt hem.

Mavka
Raak me niet aan!

Perelesnik
Waarom dan—

Mavka
Ga kijken
of het koren in het veld al groen is.

Perelesnik
Wat heb ik aan dat koren—

Mavka
Daar is toch
je Rusalka uit het veld, tussen de graanhalmen.
Ze is voor jou al begonnen met het vlechten
van een heldergroene lentekrans.

Perelesnik
Ik ben haar al vergeten.

Mavka
Vergeet mij dan.

Perelesnik
Hé, maak geen grapjes! Kom, we vliegen!
Ik zal je dragen naar de groene bergen,
je wilde toch de sparren zien.

Mavka
Nu wil ik dat niet.

Perelesnik
Waarom dan—

Mavka
Omdat ik geen zin heb.

Perelesnik
Wat een grilligheid!
Waarom geen zin—

Mavka
Geen zin.

Perelesnik
(sluw om haar heen draaiend)
We vliegen, naar de bergen! Daar zijn mijn zusters,
daar dansen de bergrusalka’s, vrije vliegers,
rond de grassprieten,
als bliksemschichten!
We vinden voor jou de varenbloem,
we plukken een ster uit de hemel, een gouden lelie,
en op de hoge sneeuw maken we in de zomer
een magisch doek.
Om voor jou een boskroon te verkrijgen,
werpen we de Slang-koningin van de troon
en geven we de stenen bergen ter bescherming!
Wees mijn geliefde!
’s Avonds en ’s ochtends
breng ik
edelsteenkleding,
vlecht ik kransen,
leid ik je in dansjes,
draag ik je op de vleugels
naar de purperen zeeën, waar de rijke zon
goud verbergt in de geheimzinnige diepte.
Daarna kijken we bij de Ster door het raampje,
de spinster-Ster geeft zilverdraad,
en wij borduren een fluweelzachte schaduw.
Dan, bij het ochtendgloren, als blonde wolken
langs de hemel staan, als heldere kuddes,
die koud water drinken op een stille rivier,
rusten wij liefelijk op een bloementapijt…

Mavka
(onrustig)
Genoeg!

Perelesnik
Hoe je mijn stroom zo boos hebt onderbroken!
(Verlegen en tegelijk sluw)
Ben je soms het vorige zomer vergeten—

Mavka
(onverschillig)
Ach, die vorige zomer is al zo lang voorbij!
Wat er toen zong, is in de winter in slaap gevallen.
Ik kan me het al niet meer herinneren!

Perelesnik
(mysterieus herinnerend)
Maar in het eikenbos—

Mavka
Wat daar—ik zocht bessen, paddestoelen…

Perelesnik
En je lette niet op mijn sporen—

Mavka
In het bos plukte ik hoprankjes…

Perelesnik
Om mij een rijk bed te sturen—

Mavka
Nee, om dit zwarte haar te ontwarren!

Perelesnik
Je hoopte dat ik je misschien teder zou omhelzen—

Mavka
Nee, de berk wiegde me zachtjes.

Perelesnik
En toch… lijkt het… hield je van iemand—

Mavka
Ha-ha-ha! Ik weet het niet!
Vraag het maar aan het bos.
Ik ga mijn haar versieren met fijne ranken…
(Loopt richting het bos)

Perelesnik
Pas op! De koude dauwdruppels spoelen ze weg!

Mavka
Het waait straks een beetje,
de zon verwarmt,
en de dauw verdwijnt!
(Verdwijnt in het bos)

Perelesnik
Wacht even!
Zonder jou ga ik ten onder!
Waar ben je—waar ben je—waar—

Hij rent zelf het bos in.
Tussen de bomen flitst even zijn rode kleding en klinkt als een echo:
“Waar ben je—waar—”

Over het bos speelt een rode zonsondergang en daarna verdwijnt het langzaam.
Boven het meer stijgt een witte mist op.
Oom Lev en Loekasj komen op een open plek tevoorschijn.
Л е в
(сердито воркоче)
Той клятий Водяник! Бодай би всох!
Я, наловивши риби, тільки виплив
на плесо душогубкою, — хотів
на той бік передатися, — а він
вчепився цупко лапою за днище,
та й ані руш! Ще трохи — затопив би!
Ну й я ж не дурень: як засяг рукою
за бороду, то й замотав, як мичку,
та ножика з-за пояса, — бігме,
так і відтяв би! Та проклята ж пара —
штурхіць! — і перекинула човна!
Я ледь що вибрався живий на берег,
і рибу розгубив… А щоб ти зслиз!
(До Лукаша).
А тут іще й тебе щось учепило, —
кричу, гукаю, кличу — хоч ти згинь!
І де ти длявся-

Л у к а ш
Та кажу ж — був тута,
вирізував сопілку.

Л е в
Щось довгенько
вирізуєш, небоже, сопілки!

Л у к а ш
(ніяково)
Або ж я, дядьку…

Л е в
(усміхнувся і подобрів)
Ей! не вчись брехати,
бо ще ти молодий! Язика шкода!
От ліпше хмизу пошукай по лісі
та розпали вогонь, — хоть обсушуся,
бо як його таким іти додому-
Поки дійдем, ще й тая нападе —
не тута споминаючи, цур-пек! —
а потім буде душу витрясати…

Лукаш іде в ліс; чутно згодом, як він хряскає сухим гіллям.

Д я д ь к о Л е в
(сідає під дубом на грубу коренину і пробує викресати вогню, щоб запалити люльку)

Аякже! викрешеш! і губка змокла…
і трут згубився… А, нема на тебе
лихої трясці!.. Чи не наросла
на дубі свіжа-

(Обмацує дуба, шукаючи губки).

З озера, з туману, виринає біла жіноча постать, більше подібна до смуги мли, ніж до людини; простягнені білі довгі руки загребисто ворушать тонкими пальцями, коли вона наближається до Лева.

Л е в
(усміхнувшись)
Се що за мара-
Ага! вже знаю. Добре, що побачив!..

(Оговтавшись, виймає з кошеля якісь корінці та зілля і простягає назустріч марі, немов боронячись від неї. Вона трохи відступає.
Він прочитує, замовляючи, дедалі все швидше).

Шіпле-дівице,
Пропаснице-Трясавице!
Іди ти собі на куп’я, на болота,
де люди не ходять, де кури не піють,
де мій глас не заходить.
Тут тобі не ходити,
білого тіла не в’ялити,
жовтої кості не млоїти,
чорної крові не спивати,
віку не вкорочати.
Ось тобі полинь —
згинь, маро, згинь!

Мара подається назад до озера і зливається з туманом.
Надходить Лукаш з оберемком хмизу, кладе перед дядьком, виймає з-за пазухи кресало й губку й розпалює вогонь.
Lev
(bozig mompelend)
Die verdomde Watergeest! Moge hij uitdrogen!
Toen ik, vol vis, net op het open water kwam—
als een moordenaarskogel— wilde ik
naar de overkant, maar hij
greep stevig met zijn klauw naar de bodem,
en niets bewoog! Nog even, en hij liet me zinken!
Nou, ik ben geen dommerik: zodra ik mijn hand
naar zijn baard stak, draaide ik hem als een bundel,
en mijn mes van mijn riem—god,
ik had hem kunnen doorsnijden! Maar dat paar—
duwt!—en kiepte de boot om!
Ik kwam maar net levend aan wal,
en mijn vis raakte ik kwijt… Moge jij vergaan!
(tot Loekasj)
En jou heeft ook iets gegrepen—
ik roep, ik schreeuw, ik roep—moge je vergaan!
En waar was je—

Loekasj
Ik zei toch al—ik was hier,
hout aan het snijden voor een fluit.

Lev
Wat ben je toch lang
bezig met die fluit, jongen!

Loekasj
(aarzelend)
Of… nou ja, oom…

Lev
(lacht en verzacht)
Hé, leer niet liegen,
je bent nog jong! Zonde van je tong.
Zoek liever wat hout in het bos
en maak een vuur, dan kan ik me wat drogen,
want als ik zo naar huis ga—
Tegen de tijd dat we er zijn, overvalt die ook nog —
om haar hier niet te noemen, bah! —
en daarna zal ze je de ziel uit het lijf schudden…

Loekasj loopt het bos in; later is te horen hoe hij met droge takken knakt.

Oom Lev
(gat onder een eik op een dikke wortel en probeert vuur te maken om zijn pijp te roken)

Jawel! Je krijgt het wel aan, maar de spons is nat…
en het tondel is kwijt… Ah, jij rampzalige!
Of is er nieuw tondel
op de eik gegroeid—

(Voelt de eik af, op zoek naar tondel.)

Uit het meer, uit de mist, verschijnt een witte vrouwelijke gestalte, meer een strook mist dan een mens; haar lange witte armen bewegen grijpend met fijne vingers terwijl ze naar Lev nadert.

Lev
(lacht)
Wat voor schim is dit—
Ah! Nu weet ik het. Gelukkig dat ik het zag!

(Hij herpakt zich, haalt wat wortels en kruiden uit zijn mand en steekt die uit naar de schim, alsof hij zich verdedigt. Ze wijkt iets achteruit. Hij leest op, spreuken steeds sneller uitsprekend.)

Schim-maagd,
Verdwijnster—Moerasvrouw!
Ga naar de moerassen, de venen,
waar mensen niet komen, waar kippen niet drinken,
waar mijn stem niet binnendringt.
Hier heb jij geen toegang,
niet het witte lichaam verdorren,
niet het gele been verzwakken,
niet het zwarte bloed drinken,
niet je levensduur verkorten.
Hier, vermijd alsem—
verdwijn, schim, verdwijn!

De schim trekt zich terug naar het meer en lost op in de mist.
Loekasj verschijnt met een bundel hout, legt die voor oom Lev neer, haalt vuursteen en spons tevoorschijn en steekt het vuur aan.
Л у к а ш
Ось нате, дядьку, грійтеся.

Л е в
Спасибі.
Ти догоджаєш дядькові старому.
(Розпалює коло вогню люльку).
Тепер що іншого!

(Вкладається проти вогню на траві, поклавши кошеля під голову, пакає люльку і жмуриться на вогонь).

Л у к а ш
Якби ви, дядьку,
якої байки нагадали.

Л е в
Бач!
умалився!.. А ти б якої хтів-
Про Оха-чудотвора— Про Трьомсина-

Л у к а ш
Такі я чув! Ви вмієте інакших,
що їх ніхто не вміє.

Л е в
(надумавшись)
Ну, то слухай:
Я про Царівну-Хвилю розкажу.

(Починає спокійним, співучим, розмірним голосом).

Якби нам хата тепла
та люди добрі,
казали б ми казку,
баяли байку
до самого світа…
За темними борами,
та за глибокими морями,
та за високими горами
то єсть там дивний-предивний край,
де панує Урай.
Що в тому краю сонце не сідає,
місяць не погасає,
а ясні зорі по полю ходять,
таночки водять.
Отож у найкращої Зорі та знайшовся син
Білий Палянин.
На личку білий,
на вроду милий,
золотий волос по вітру має,
а срібна зброя в рученьках сяє…

Л у к а ш
Ви ж про Царівну мали.

Л е в
Та зажди!..
От як став Білий Палянин до літ доходжати,
став він собі думати-гадати,
про своє життя розважати:
“З усіх я, — каже, — вродою вдався,
а ще ж бо я долі не діждався.
Порадь мене, Зірнице-мати,
де мені пари шукати:
чи межи боярством,
преславним лицарством,
чи межи князівством,
чи межи простим поспільством-
Що хіба яка царівна
та була б мені рівна…”
(Починає дрімати).
От і пішов він до синього моря,
і розіклав на березі перлове намисто…

Л у к а ш
Відай, ви, дядьку, щось тут проминули.

Л е в
Хіба-.. Та ти ж бо вже не заважай!
…От і розбіглася на морі супротивна хвиля,
а з теї хвилі вилетіли коні,
як жар, червоні,
у червону колясу запряжені…
А на тій колясі…

(Змовкає, зложений сном).
Loekasj
Hier, oom, verwarm je maar.

Lev
Dank je.
Je verwent de oude oom.
(Steekt zijn pijp aan bij het vuur.)
Nu iets anders!

(Gaat tegen het vuur liggen op het gras, legt de mand onder zijn hoofd, pakt zijn pijp en staart naar het vuur.)

Loekasj
Als u, oom,
een van uw verhalen wilde vertellen…

Lev
Kijk!
Je bent al moe!… Maar welk verhaal zou je willen?
Over Oh, de Wonderdoener—over Triomsin—

Loekasj
Die ken ik al! U kent andere,
die niemand kent.

Lev
(Nadenkend)
Goed, luister dan:
Ik zal je vertellen over de Prinses-Golf.

(Begint rustig, melodieus en in een gemeten stem.)

Als wij een warm huis hadden
en vriendelijke mensen,
zouden we verhalen
vertellen, fabels
vertellen tot aan het ochtendgloren…
Achter donkere bossen,
achter diepe zeeën,
achter hoge bergen,
daar is een wonderbaarlijk land,
waar Urai heerst.
In dat land gaat de zon nooit onder,
verdwijnt de maan niet,
en de heldere sterren lopen over het veld,
ze dansen.
Zo vond de mooiste Ster een zoon:
de Witte Palyanin.
Zijn gezicht wit,
zijn gelaat liefelijk,
gouden haar in de wind,
en zilveren wapens glanzen in zijn handen…

Loekasj
Maar u had het over de Prinses…

Lev
Nog even!
Toen de Witte Palyanin volwassen werd,
begon hij na te denken,
over zijn leven te peinzen:
“Van allen heb ik mijn uiterlijk geërfd,
maar mijn lot heb ik nog niet ontmoet.
Raad mij, Moeder Ster,
waar ik een partner zoeken zal:
bij de adel,
bij de roemrijke ridders,
bij de vorsten,
of bij het gewone volk—
Welke prinses zou
aan mij gelijk zijn…”
(Begint in te dommelen.)
Toen ging hij naar de blauwe zee,
en legde op het strand een parelketting uit…

Loekasj
Weet u, oom, u bent iets vergeten.

Lev
Welnee… Maar val me nu niet lastig!
…Toen brak er een woelige golf op zee los,
en uit die golf sprongen paarden,
gloeiend, rood,
gespannen voor een rode wagen…
En op die wagen…

(Zwijgt, half in slaap verzonken.)
Л у к а ш
Та й хто ж на тій колясі був— Царівна-

Л е в
(крізь сон)
Га-.. Де-.. Яка царівна-..

Л у к а ш
Вже й заснули!

(Який час дивиться задумливо на вогонь, потім устає, відходить далі від огнища і походжає по галяві, тихо-тихесенько, ледве чутно, пограваючи у сопілку [мелодія № 10])

В лісі поночіє, але темрява не густа, а прозора, як буває перед сходом місяця. Навколо вогнища блиски світла і звої тіні неначе водять химерний танок; близькі до вогню квіти то поблискують барвами, то гаснуть у пітьмі.
Покрай лісу таємничо біліють стовбури осик та беріз. Весняний вітер нетерпляче зітхає, оббігаючи узлісся та розвіваючи гілля плакучій березі. Туман на озері білими хвилями прибиває до чорних хащів; очерет перешіптується з осокою, сховавшись у млі.
З гущавини вибігає Мавка, біжить прудко, мов утікаючи; волосся їй розвіялось, одежа розмаялась. На галяві вона спиняється, оглядаючись, притуляє руки до серця, далі кидається до берези і ще раз зупиняється.

М а в к а
Дяка щирая тобі, ніченько-чарівниченько,
що закрила ти моє личенько!
і вам, стежечки як мережечки,
що вели мене до березочки!
Ой сховай мене ти, сестриченько!
(Ховається під березу, обіймаючи її стовбур).


Л ук а ш
(підходить до берези, нишком)
Ти, Мавко-

М а в к а
(ще тихше)
Я.

Л у к а ш
Ти бігла-

М а в к а
Як білиця.

Л у к а ш
Втікала-

М а в к а
Так.

Л у к а ш
Від кого-

М а в к а
Від такого,
як сам вогонь.

Л у к а ш
А де ж він-

М а в к а
Цить!.. Бо знову прилетить.
Мовчання.

Л у к а ш
Як ти тремтиш! Я чую, як береза
стинається і листом шелестить.

М а в к а
(відхиляється від берези)
Ой лихо! Я боюся притулятись,
а так не встою.

Л у к а ш
Притулись до мене.
Я дужий — здержу, ще й обороню.
Loekasj
En wie zat er op die wagen—De Prinses—

Lev
(Door de slaap heen)
Ha… Waar… Welke prinses…

Loekasj
U bent al in slaap gevallen!

(Hij staart enige tijd peinzend in het vuur, staat dan op, loopt een stukje van het vuur weg en slentert zachtjes over de open plek, bijna fluisterend, terwijl hij op zijn fluit speelt [melodie nr. 10].

Het bos wordt ’s nachts donker, maar de duisternis is niet dicht, eerder doorschijnend, zoals voor zonsopkomst. Rond het vuur flikkeren licht en schaduwen, alsof ze een vreemde dans uitvoeren; de bloemen dichtbij het vuur glinsteren afwisselend in kleuren en verdwijnen weer in de schaduw.
Langs de bosrand zijn de stammen van berken en populieren mysterieus wit. De lentewind zucht ongeduldig, raast langs de bosrand en doet de takken van de treurige berk wapperen. De mist over het meer slaat in witte golven tegen de donkere bosjes; het riet fluistert zachtjes met de zegge, verscholen in de nevel.
Uit de bosjes rent Mavka, snel en haastig, alsof ze vlucht; haar haar wapperend, haar kleding los en wijd. Op de open plek stopt ze, kijkt om zich heen, drukt haar handen tegen haar hart, rent naar de berk en stopt opnieuw.

Mavka
O oprechte dank aan jou, nachtje-magisch,
dat je mijn gezicht hebt bedekt!
En dank aan jullie, paden als kantwerk,
die mij naar het berkje hebben geleid!
O, verberg mij, zusje!
(Zij drukt zich tegen de berk met haar armen eromheen.)

Loekasj
(benadert de berk, stilletjes)
Jij, Mavka—

Mavka
(nog zachter)
Ja..

Loekasj
Je rende—

Mavka
Als een witte haas.

Loekasj
Je vluchtte—

Mavka
Ja.

Loekasj
Voor wie—

Mavka
Voor iemand
als het vuur zelf.

Loekasj
En waar is hij—

Mavka
Ssst…! Anders komt hij weer.
(Stilte.)

Loekasj
Wat zit je te beven! Ik hoor hoe de berk
trilt en de bladeren ritselen.

Mavka
(wijkt van de berk)
O jee! Ik durf me er niet tegenaan te drukken,
maar zo kan ik ook niet blijven staan.

Loekasj
Druk je tegen mij aan.
Ik ben sterk—ik houd je vast, en bescherm je zelfs.
Мавка прихиляється до нього. Вони стоять у парі. Місячне світло починає ходити по лісі, стелеться по галяві і закрадається під березу. В лісі озиваються співи солов’їні і всі голоси весняної ночі. Вітер поривчасто зітхає. З осяйного туману виходить Русалка і нишком підглядає молоду пару.
Лукаш, тулячи до себе Мавку, все ближче нахиляється обличчям до неї і раптом цілує.


Mavka leunt tegen hem aan. Ze staan dicht bij elkaar. Het maanlicht begint door het bos te glijden, streelt de open plek en sluipt onder de berk. In het bos klinken nachtegaalgezangen en alle geluiden van de lenternacht. De wind zucht onstuimig. Uit de stralende mist verschijnt de Rusalka, die stiekem naar het jonge paar kijkt.
Loekasj, Mavka dicht tegen zich aanhoudend, buigt steeds dichter met zijn gezicht naar haar toe en kust haar plotseling.
М а в к а
(скрикує з болем щастя)
Ох!.. Зірка в серце впала.

Р у с а л к а
Ха-ха-ха!
(З сміхом і плеском кидається в озеро).

Л у к а ш
(ужахнувшись)
Що се таке-

М а в к а
Не бійся, то Русалка.
Ми подруги, — вона нас не зачепить.
Вона свавільна, любить глузувати,
але мені дарма… Мені дарма
про все на світі!

Л у к а ш
То й про мене-

М а в к а
Ні,
ти сам для мене світ, миліший, кращий,
ніж той, що досі знала я, а й той
покращав, відколи ми поєднались.

Л у к а ш
То ми вже поєднались-

М а в к а
Ти не чуєш,
як солов’ї весільним співом дзвонять-

Л у к а ш
Я чую… Се вони вже не щебечуть,
не тьохкають, як завжди, а співають:
“Цілуй! цілуй! цілуй!”
(Цілує її довгим, ніжним, тремтячим поцілунком).
Я зацілую
тебе на смерть!

Зривається вихор, білий цвіт метелицею в’ється по галяві.

М а в к а
Ні, я не можу вмерти…
а шкода…

Л у к а ш
Що ти кажеш— Я не хочу!
Навіщо я сказав-!

М а в к а
Ні, се так добре —
умерти, як летюча зірка…

Л у к а ш
Годі!
(Говорить пестячи).
Не хочу про таке! Не говори!
Не говори нічого!.. Ні, кажи!
Чудна у тебе мова, але якось
так добре слухати… Що ж ти мовчиш-
Розгнівалась-

М а в к а
Я слухаю тебе…
твого кохання…
(Бере в руки голову його, обертає проти місяця
і пильно дивиться в вічі).
Mavka
(schreeuwt van gelukzalige pijn)
Oeh!.. Een ster is in mijn hart gevallen.

Roesalka
(Ha-ha-ha!)
(Lacht en plonst spetterend in het meer.)

Loekasj
(geschrokken)
Wat… wat is dat—

Mavka
Wees niet bang, dat is Roesalka.
We zijn vriendinnen — ze zal ons niet deren.
Ze is wispelturig, houdt van kattenkwaad,
maar voor mij doet het er niet toe…
Voor mij doet niets ter wereld er toe!

Loekasj
Dus ook niet voor mij—

Mavka
Nee,
jij bent voor mij de wereld zelf, dierbaarder, mooier
dan alles wat ik ooit kende, en zelfs dat
werd beter sinds wij verenigd zijn.

Loekasj
Dus wij zijn al verenigd—

Mavka
(Hoor je het niet?)
Hoe de nachtegalen met hun bruiloftslied zingen—

Loekasj
Ik hoor het… Ze tjilpen nu niet,
kwinkelen niet zoals altijd, ze zingen:
“Kus! Kus! Kus!”
(Hij kust haar met een lange, zachte, trillende kus.)
Ik zal je kussen
tot de dood!

Een wervelwind steekt op, witte bloemen dwarrelen als sneeuwvlokken over de open plek.

Mavka
Nee, ik kan niet sterven…
maar wat jammer…

Loekasj
Wat zeg je—Ik wil het niet!
Waarom zei ik dat—

Mavka
Nee, het is zo goed—
om te sterven als een vallende ster…

Loekasj
Hou op!
(Troostend)
Ik wil daar niet over horen! Zeg het niet!
Zeg niets… Nee, zeg!
Je taal is wonderlijk, maar het klinkt
zo goed… Waarom zwijg je—
Ben je boos—

Mavka
Ik luister naar jou…
naar jouw liefde…
(Haar handen nemen zijn hoofd, draait het naar de maan en kijkt hem diep in de ogen.)
Л у к а ш
Нащо так— Аж страшно,
як ти очима в душу зазираєш…
Я так не можу! Говори, жартуй,
питай мене, кажи, що любиш, смійся…

М а в к а
У тебе голос чистий, як струмок,
а очі — непрозорі.

Л у к а ш
Може, місяць
неясно світить.

М а в к а
Може…
(Схиляється головою йому до серця і замирає).

Л у к а ш
Ти зомліла-

М а в к а
Цить! Хай говорить серце… Невиразно
воно говорить, як весняна нічка.

Л у к а ш
Чого там прислухатися— Не треба!

М а в к а
Не треба, кажеш— То не треба, милий!
Не треба, любий! Я не буду, щастя,
не буду прислухатися, хороший!
Я буду пестити, моє кохання!
Ти звик до пестощів-

Л у к а ш
Я не любився
ні з ким ще зроду. Я того й не знав,
що любощі такі солодкі!

Мавка пристрасно пестить його, він скрикує з мукою втіхи.

Мавко!
ти з мене душу виймеш!

М а в к а
Вийму, вийму!
Візьму собі твою співочу душу,
а серденько словами зачарую…
Я цілуватиму вустонька гожі,
щоб загорілись,
щоб зашарілись,
наче ті квітоньки з дикої рожі!
Я буду вабити очі блакитні,
хай вони грають,
хай вони сяють,
хай розсипають вогні самоцвітні!
(Раптом сплескує руками),
Та чим же я принаджу любі очі!
Я ж досі не заквітчана!

Л у к а ш
Дарма!
Ти й без квіток хороша.

М а в к а
Ні, я хочу
для тебе так заквітчатися пишно,
як лісова царівна!
Loekasj
Waarom zo— Het is bijna eng
hoe je met je ogen in mijn ziel kijkt…
Ik kan dat niet! Praat, grap,
stel me vragen, zeg dat je van me houdt, lach…

Mavka
Jouw stem is zuiver, als een beekje,
maar je ogen—ze zijn ondoorzichtig.

Loekasj
Misschien schijnt de maan
niet helder genoeg.

Mavka
Misschien…
(Buigt haar hoofd naar zijn hart en verstilt.)

Loekasj
Ben je flauwgevallen—

Mavka
Ssst! Laat het hart spreken… Het spreekt onscherp,
zoals een lenternacht.

Loekasj
Waarvoor zou ik luisteren—dat is niet nodig!

Mavka
Het hoeft niet, zeg je? Dan hoeft het niet, lieverd!
Het hoeft niet, mijn lief! Ik zal niet luisteren, schat,
ik zal niet aandachtig luisteren, goede jongen!
Ik zal je strelen, mijn liefde!
Jij bent gewend aan tederheid.

Loekasj
Ik heb nog nooit
met iemand liefgehad. Ik wist niet eens
dat zo’n tederheid zoet kan zijn!

Mavka streelt hem hartstochtelijk, hij kreunt van verrukking.

Mavka!
Je haalt mijn ziel eruit!

Mavka
Ik haal hem eruit, ik haal hem eruit!
Ik neem je zingende ziel voor mezelf,
en ik betover je hart met woorden…
Ik zal je mooie lippen kussen,
zodat ze gloeien,
zodat ze blozen,
zoals de bloemetjes van de wilde roos!
Ik zal de blauwe ogen verleiden,
laat ze spelen,
laat ze stralen,
laat ze fonkelen met edelstenen!
(Plotseling klapt ze in haar handen)
Maar waarmee verleid ik mijn geliefde ogen!
Ik ben nog niet eens versierd!

Loekasj
Onzin!
Je bent ook zonder bloemen mooi.

Mavka
Nee, ik wil
voor jou zo rijkelijk versierd zijn
als een bosprinses!
(Біжить на другий кінець галяви, далеко від озера,
до цвітучих кущів).

Л у к а ш
Почекай!
Я сам тебе заквітчаю.
(Іде до неї).

М а в к а
(смутно)
Не красні
квітки вночі… тепер поснули барви…

Л у к а ш
Тут світляки в траві, я назбираю,
вони світитимуть у тебе в косах,
то буде наче зоряний вінок.
(Кладе скільки світляків їй на волосся).
Дай подивлюся… Ой, яка ж хороша!
(Не тямлячись від щастя, пориває її в обійми).
Я ще набрати мушу. Я вберу
тебе, мов королівну, в самоцвіти!
(Шукає в траві попід кущами світляків).


М а в к а
А я калини цвіту наламаю.
Вона не спить, бо соловейко будить.
(Ламає білий цвіт і прикрашує собі одежу).

Р у с а л к а
(знов виходить з туману.
Шепоче, повернувшись до очеретів)
Дитинчата-Потерчата,
засвітіте каганчата!

В очеретах заблимали два бродячі вогники. Далі виходять Потерчата, в руках мають каганчики, що блимають, то ясно спалахуючи, то зовсім погасаючи. Русалка притуляє їх до себе і шепоче, показуючи в далечінь на білу постать Лукашеву, що мріє в мороку поміж кущами.

Дивіться, он отой, що там блукає,
такий, як батько ваш, що вас покинув,
що вашу ненечку занапастив.
Йому не треба жити.


П е р ш е П о т е р ч а
Утопи!

Р у с а л к а
Не смію. Лісовик заборонив.

Д р у г е П о т е р ч а
А ми не здужаєм, бо ми маленькі.

Р у с а л к а
Ви маленькі,
ви легенькі,
в ручках вогники ясненькі,
ви як ласочки тихенькі, —
ви підіть у чагарник,
не почує Лісовик,
а як стріне —
вогник свіне —
був і зник!
Перекиньтесь блискавками
над стежками.
Спалахніть над купиною,
поведіть драговиною, —
де він стане,
там і кане
аж на саме дно болота…
Далі — вже моя робота!
Ну! блись-блись!

П о т е р ч а т а
(рушаючи одно до одного)
Ти сюдою, я тудою,
а зійдемось над водою!

Р у с а л к а
(радо)
Подались!
(Надбігає до болота, бризкає водою з пальців
позад себе через плечі. З-за купини вискакує Куць,
молоденький чортик-паничик).
Куцю-Куцю,
поцілуй у руцю!
(Свавільним рухом простягає йому руку, він цілує).
(Rent naar het andere uiteinde van de open plek, ver van het meer, naar de bloeiende struiken.)

Loekasj
Wacht!
Ik zal je zelf versieren met bloemen.
(Loopt naar haar toe.)

Mavka
(verdrietig)
Bloemen bloeien
’s nachts niet… de kleuren zijn nu in slaap gevallen…

Loekasj
Hier zijn vuurvliegjes in het gras, ik zal ze verzamelen,
ze zullen in je haren glanzen,
het wordt als een sterrencirkel.
(Leg een aantal vuurvliegjes in haar haar.)
Laat me kijken… Oh, wat ben je mooi!
(Overmand door geluk, grijpt haar in zijn armen.)
Ik moet er nog meer verzamelen. Ik zal je,
alsof je een koningin bent, versieren met edelstenen!
(Zoekt onder de struiken naar vuurvliegjes in het gras.)

Mavka
En ik zal bloemen van de kalina plukken.
Die slapen niet, want de nachtegaal wekt ze.
(Breekt de witte bloemen en versiert er haar kleren mee.)

Roesalka
(verschijnt opnieuw uit de mist,
fluistert terwijl ze naar het riet kijkt)
Kinderen-Zieltjes,
doe de lantaarnlichtjes aan!

In het riet beginnen twee zwervende lichtjes te flikkeren. Vervolgens komen de Poterchata tevoorschijn, in hun handen kleine lantaarns die flikkeren, soms helder oplichtend, dan weer helemaal dof. Rusalka houdt ze tegen zich aan en fluistert, wijzend naar de witte gestalte van Loekasj die tussen de struiken in de schemering droomt.

Kijk, daar is hij, die daar dwaalt,
zoals jullie vader, die jullie verliet,
die jullie liefje te gronde richtte.
Hij hoeft niet te leven.

Eerste Kinderziel
Dompel hem onder!

Roesalka
Ik durf niet. De Lissovik heeft het verboden.

Tweede Kinderziel
En wij kunnen het niet, want we zijn klein.

Roesalka
Jullie zijn klein,
jullie zijn licht,
in jullie handjes branden heldere lichtjes,
jullie zijn als lieve zachte diertjes—
ga in de struiken,
de Bosgeest zal het niet horen,
en als hij jullie tegenkomt—
het lichtje zal verdwijnen—
weg en verdwenen!
Vlieg als bliksem
over de paden.
Flits boven de heuvel,
leid door het moeras—
waar hij staat,
daar zal hij zakken
tot op de bodem van het moeras…
Verder—dat is mijn werk!
Nou! Flits-flits!

Kinderzielen
(Bewegen naar elkaar toe)
Jij hierheen, ik daarheen,
en we komen samen boven het water!

Roesalka
(Vrolijk)
Gaan jullie!
(Rent naar het moeras, spettert water met haar vingers over haar schouder. Uit de struiken springt Koetsj, een jong paniekduiveltje.)
Koetsje-Koetsje,
handje kusje!
(Strekt op eigenzinnige manier haar hand naar hem uit, hij kust haar.)
К у ц ь
За що ж то, панянко-

Р у с а л к а
Я тобі сніданко
гарне наготую, тільки не прогав.
(Показує в далечінь на Лукаша).
Бачиш— Що— привик ти до таких потрав-

К у ц ь
(махнув рукою)
Поки не в болоті, —
сухо в мене в роті!

Р у с а л к а
Буде хлопець твій,
радість буде й бабі, й матінці твоїй!

Куць стрибає за купину І зникає. Русалка в очереті зорить за Потерчатами, що миготять бігунцями, спалахують, блимають, снуються, перебігають.


Л у к а ш
(шукаючи світляків, завважає вогники)
Які хороші світляки! летючі!
Я ще таких не бачив! А великі!
Я мушу їх піймати!

(Ганяється то за одним, то за другим, вони непомітно надять його до драговини).

М а в к а
Не лови!
Коханий, не лови! То Потерчата!
Вони зведуть на безвість!

Лукаш не чує, захоплений гонитвою, і відбігає геть далеко від Мавки.


Л у к а ш
(раптом скрикує)
Пробі! Гину!
В драговину попав! Ой смокче! тягне!

Мавка надбігає на його крик, але не може дістатися до нього, бо він загруз далеко від твердого берега. Вона кидає йому один кінець свого пояса, держачи за другий.

М а в к а
Лови!

Пояс не досягає руки Лукашевої.

Л у к а ш
Ой, не сягає! Що ж се буде-

М а в к а
(кидається до верби, що стоїть, похилившись над драговиною)
Вербиченько-матусенько, рятуй!
Koetsj
Waarom toch, juffrouw—

Roesalka
Ik zal je een heerlijk ontbijt
klaarmaken, maar let goed op.
(Wijst naar Loekasj in de verte.)
Zie je— wat—je bent gewend aan zulke lekkernijen—

Koetsj
(Waaide met zijn hand)
Zolang ik niet in het moeras val—
is mijn mond droog!

Roesalka
Jouw jongen zal komen,
er zal vreugde zijn voor zowel je oma als je moeder!

Koetsj springt achter de heuvel en verdwijnt. Roesalka kijkt vanuit het riet naar de Kinderzielen, die als kleine lichtjes flikkeren, oplichten, knipperen, bewegen en zich haasten.

Loekasj
(Zoekt naar vuurvliegjes, ziet de lichtjes)
Wat mooie vuurvliegjes! Zo vliegensvlug!
Ik heb zulke nog nooit gezien! En zo groot!
Ik moet ze vangen!

(Hij jaagt achter de ene aan, dan achter de andere, maar ongemerkt leiden ze hem naar het moeras.)

Mavka
Vang ze niet!
Lieverd, vang ze niet! Dat zijn de Kinderzielen!
Ze zullen je naar de afgrond leiden!

Loekasj luistert net, volledig geboeid door de jacht, rent weg van Mavka.

Loekasj
(Schreeuwt plotseling)
Help! Ik ga verloren!
Ik zit vast in het moeras! Oei, het zuigt! Het trekt!

Mavka rent naar zijn geroep, maar kan hem niet bereiken omdat hij ver van de stevige oever vastzit. Ze gooit hem het ene uiteinde van haar ceintuur toe, terwijl ze het andere vasthoudt.

Mavka
Grijp dit vast!

De ceintuur komt niet bij Loekasj’ hand.

Loekasj
Oei, hij komt niet ver genoeg! Wat zal er gebeuren—

Mavka
(Rent naar een wilg die over het moeras hangt)
Moedertje-wilgje, red hem!
(Швидко, як білиця, злазить на вербу, спускається по крайньому вітті, кидає знов пояса — він на сей раз досягає, — Лукаш хапається за кінець, Мавка притягає його до себе, потім подає руку і помагає злізти на вербу).

Русалка в очереті видає глухий стогін досади і зникає в тумані.
Потерчата теж зникають.

Д я д ь к о Л е в
(прокинувся від крику)
Га-.. Що таке— Вже знов якась мара-
Цур-пек! щезай!
(Оглядається).
Лукашу, де ти— гов!

Л у к а ш
(озивається з верби)
Я тута, дядьку!

Л е в
А ти тут чого-
(Підходить і заглядає на вербу).
Зліз на вербу, ще й з дівкою!

Лукаш ізлізає з верби. Мавка там лишається.

Л у к а ш
Ой дядьку!
Я тут було в драговині загруз;
натрапив на вікно, та вже вона
(показує на Мавку)
порятувала якось.

Л е в
А чого ж ти
стикаєшся отут як потороча— —
таж поночі!

Л у к а ш
Я світляки ловив…
(Уриває).

Л е в
(завважає світляки на Мавці)
Ба! так би ти й казав, то я ж би знав!
Тепер я бачу сам, чия то справа.

М а в к а
Я ж, дядечку, його порятувала.

Л е в
Дивись ти — “дядечку”! Знайшлась небога!
А хто ж його призвів у пастку лізти-
(Докірливо хитає головою).
Ей, кодло лісове! Така в вас правда!..
Ну, попаду ж і я Лісовика,
то вже не вирветься, — в пеньок дубовий
вщемлю те бородище-помелище,
то буде відати! Бач, підсилає
своїх дівок, а сам — і я не я!

М а в к а
(швидко збігає з верби)
Ні, він не винен! Хай Змія-цариця
мене скарає, якщо се неправда!
І я не винна!

Л е в
От, тепера вірю,
бо знаю, се в вас присяга велика.

Л у к а ш
Вона мене порятувала, дядьку,
от бігме, згинув би тепер без неї!

Л е в
Ну, дівонько, хоч ти душі не маєш,
та серце добре в тебе. Пробачай,
що я нагримав зопалу.
(До Лукаша).
Чого ж ти
по світляки погнався на болото-
Хіба ж вони по купинах сидять-

Л у к а ш
Та то якісь були такі летючі!

Л е в
Еге! то знаю ж я! То Потерчата!
Ну-ну, чекайте ж, приведу я взавтра
щеняток-ярчуків, то ще побачим,
хто тут заскавучить!
(Snel, als een eekhoorn, klimt ze in de wilg, glijdt langs een uiterste tak, gooit opnieuw de ceintuur—ditmaal bereikt hij hem—Loekasj grijpt het uiteinde, Mavka trekt hem naar zich toe, daarna reikt ze hem haar hand en helpt hem op de wilg te klimmen.)

Roesalka laat vanuit het riet een dof geklaag van ergernis horen en verdwijnt in de mist. Ook de Kinderzielen verdwijnen.

Oom Lev
(Wakker geworden door het geschreeuw)
Ha—wat is dit—weer zo’n spook—
Verdwijn, pfiew!
(Kijkt rond.)
Loekasj, waar ben je—hé!

Loekasj
(Roepend vanuit de wilg)
Ik ben hier, oom!

Lev
En wat doe je hier—
(Loopt naar de wilg en kijkt omhoog.)
Je klom in de wilg en ook nog met dat meisje!

Loekasj klimt uit de wilg. Mavka blijft daar achter.

Loekasj
O, oom!
Ik zat bijna vast in het moeras;
ik stootte op een venster, maar zij
(wees naar Mavka)
heeft me op de een of andere manier gered.

Lev
En waarom zit je
hier zo te stuntelen—
en dat midden in de nacht!

Loekasj
Ik was de vuurvliegjes aan het vangen…
(Breekt af.)

Lev
(Kijkt naar de vuurvliegjes op Mavka)
Ah! Had dat meteen gezegd, dan had ik het geweten!
Nu zie ik zelf van wie deze verdienste is.

Mavka
Oom, ik heb hem gered.

Lev
Kijk eens aan, “oom”! Daar is een brave meid!
Maar wie heeft hem in die val laten lopen—
(Hij schudt berispend zijn hoofd.)
Hé, bosvolk! Dat is de waarheid bij jullie…
Als ik de Bosgeest te pakken krijg,
dan ontsnapt hij niet— ik zal dat grote
baardige wezen in een eikenstronk klemmen,
dan zal hij het weten! Kijk, hij stuurt
zijn meisjes vooruit, en zelf—ik ben er niet bij!

Mavka
(Snel van de wilg af)
Nee, hij is niet schuldig! Laat de Slangenkoningin
mij straffen, als dit niet waar is!
En ik ben ook niet schuldig!

Lev
Ah, nu geloof ik het,
want ik weet dat bij jullie zo’n belofte zwaar weegt.

Loekasj
Ze heeft me gered, oom,
anders was ik nu echt verloren geweest zonder haar!

Lev
Nou, meisje, misschien heb je geen ziel,
maar je hart is goed. Vergeef me
dat ik zo kwaad werd.
(Tegen Loekasj)
Waarom rende jij
achter de vuurvliegjes het moeras in—
zitten die niet op de heuveltjes?

Loekasj
Nee, het waren zulke vliegende!

Lev
Ah! Dat weet ik! Dat zijn de Kinderzielen!
Nou, wacht maar, morgen breng ik
de pups van de jonkies, dan zullen we zien
wie hier gaat piepen!
Г о л о с к и П о т е р ч а т
(озиваються жалібно, подібно до жаб’ячого кумкання)
Ні, ні, дідуню!
Ні, ми не винні!
Ми в драговинні
ягідки брали.
Ми ж бо не знали,
що тута гості,
ми б не зринали
із глибокості…
Ой нене, сум!
Нум плакать, нум!

Л е в
Чи бач, як знітилась невірна пара,
відьомський накоренок! Та нехай,
я вже дійду, хто винен, хто не винен!..
(До Лукаша).
А що, небоже, чи не час додому-
Ходім помалу.
(До Мавки).
Будь здорова, дівко!

М а в к а
Ви завтра прийдете— Я покажу,
де є хороше дерево на хату.

Л е в
Я бачу, ти про все вже розпиталась.
Метка! Та що ж, приходь, я з вами звик,
та й вам до нас прийдеться привикати.
Ходімо. Прощавай!
(Рушає).

М а в к а
(більш до Лукаша, ніж до Лева)
Я буду ждати!

Лукаш відстає від дядька, стискає мовчки обидві руки Мавці, безгучно її цілує і, догнавши дядька, іде з ним у ліс.

М а в к а
(сама)
Коли б ти, нічко, швидше минала!
Вибач, коханая! Ще ж я не знала
днини такої, щоб була щасна
так, як ти, ніченько, так, як ти, ясна!
Чом ти, березо, така журлива-
Глянь, моя сестронько, таж я щаслива!
Не рони, вербо, сліз над водою,
буде ж, матусенько, милий зо мною!..
Батьку мій рідний, темненький гаю,
як же я ніченьку сюю прогаю-
Нічка коротка — довга розлука…
Що ж мені суджено — щастя чи мука-
Stemmen van de Kinderzielen
(Klagen jammerlijk, als kikkergeluid)

Nee, nee, ouwe man!
Nee, wij zijn niet schuldig!
Wij hebben in het moeras
bessen geplukt.
We wisten niet
dat er hier gasten waren,
anders waren we niet
uit de diepte gekomen…
O jee, wat een verdriet!
Nu moeten we huilen, nu!

Lev
Zie je hoe die ondeugende stelletjes zich verstoppen,
heksenwortel! Ach, laat maar,
ik zal erachter komen wie schuldig is en wie niet…
(Tegen Loekasj)
Nou, jonge man, is het niet tijd om naar huis te gaan?
Laten we rustig gaan.
(Tegen Mavka)
Wees gezond, meisje!

Mavka
Morgen komen jullie—ik zal jullie laten zien
waar een goede boom staat voor een huis.

Lev
Ik zie dat je al alles hebt uitgezocht.
Goed! Kom maar, ik ben gewend aan jullie,
en jullie zullen ook aan ons moeten wennen.
Laten we gaan. Vaarwel!
(Vertrekt)

Mavka
(meer tegen Loekasj dan tegen Lev)
Ik zal wachten!

Loekasj blijft achter bij Lev, pakt stil beide handen van Mavka, kust haar geruisloos en, zodra hij Lev heeft ingehaald, gaat hij met hem het bos in.

Mavka
(alleen)
Als je maar, nacht, sneller voorbij zou gaan!
Vergeef me, geliefde! Ik kende nog geen dag
die zo gelukkig was
als jij, nacht, zo helder als jij!
Waarom ben je, wilg, zo bedroefd—
Kijk, mijn zusje, toch ben ik gelukkig!
Ween geen tranen, wilg, over het water,
mijn lieve, mijn schat zal bij mij zijn!
Mijn vader, mijn donkere bos,
hoe zal ik deze nacht doorbrengen—
Nacht is kort, lange scheiding…
Wat is mijn lot—geluk of verdriet—
Місяць сховався за темну стіну лісу, темрява наплила на прогалину, чорна, мов оксамитна. Нічого не стало видко, тільки жевріє долі жар, позосталий від огнища, та по вінку із світляків знати, де ходить Мавка поміж деревами: вінок той ясніє то цілим сузір’ям, то окремими іскрами, далі тьма і його покриває. Глибока північна тиша, тільки часом легкий шелест чується в гаю, мов зітхання у сні.


De maan had zich achter de donkere muur van het bos verscholen, en duisternis rolde over de open plek, zwart als fluweel. Niets was nog zichtbaar, alleen het resterende gloedje van het vuur flikkerde nog een beetje, en aan de krans van lichtgevende vuurvliegjes was te zien waar Mavka tussen de bomen liep: de krans straalde soms als een heel sterrenbeeld, soms als losse vonkjes, dan weer werd hij door de duisternis bedekt. Diepe noordelijke stilte, alleen af en toe hoorde je het zachte geritsel in het bos, als een zucht in een droom.
ДІЯ ІІ

Пізнє літо. На темнім матовім листі в гаю де-не-де видніє осіння прозолоть. Озеро змаліло, берегова габа поширшала, очерети сухо шелестять скупим листом. На галяві вже збудовано хату, засаджено городець. На одній нивці пшениця, на другій — жито. На озері плавають гуси. На березі сушиться хустя, на кущах стримлять горщики, гладишки. Трава на галяві чисто викошена, під дубом зложений стіжок. По лісі калатають клокічки — десь пасеться товар. Недалечко чутно сопілку, що грає якусь моторну, танцюристу мелодію [мелодії № 11, 12, 13].


TWEEDE BEDRIJF

Laat in de zomer. Op de donkere, matte bladeren in het bos glinstert hier en daar de gouden tint van de herfst. Het meer is geslonken, de oever is breder geworden, de rietstengels ritselen droog met hun schaarse bladeren.
Op de open plek staat al een huisje, een moestuintje is aangelegd. Op het ene veld groeit tarwe, op het andere rogge. Op het meer zwemmen ganzen. Aan de oever hangt een doek te drogen, potten staan op de struiken. Het gras op de open plek is netjes gemaaid, onder de eik ligt een hooibundel. In het bos klingelen de belletjes van herkauwend vee. Niet ver hoor je een fluit spelen, een levendig dansmelodietje [melodieën nr. 11, 12, 13].
М а т и Л у к а ш е в а
(виходить з хати й гукає)
Лукашу, гов! А де ти-

Л у к а ш
(виходить з лісу з сопілкою і мережаним кийком у руках)
Тут я,мамо.

М а т и
А чи не годі вже того грання-
Все грай та грай, а ти, робото, стій!

Л у к а ш
Яка ж робота-

М а т и
Як — яка робота-
А хто ж обору мав загородити-

Л у к а ш
Та добре вже, загороджу, нехай-но.

М а т и
Коли ж воно, оте “нехай-но”, буде-
Тобі б усе ганяти по шурхах
з приблудою, з накидачем отим!

Л у к а ш
Та хто ганяє— Бидло ж я пасу,
а Мавка помагає.

М а т и
Одчепися
з такою поміччю!

Л у к а ш
Сами ж казали,
що як вона глядить корів, то більше
дають набілу.

М а т и
Вже ж — відьомське кодло!

Л у к а ш
Немає відома, чим вам годити!
Як хату ставили, то не носила
вона нам дерева— А хто садив
города з вами, нивку засівав-
Так, як сей рік, хіба коли родило-
А ще он як умаїла квітками
попідвіконню — любо подивитись-

М а т и
Потрібні ті квітки! Таж я не маю
у себе в хаті дівки на виданню…
Йому квітки та співи в голові!

Лукаш знизує нетерпляче плечима і подається йти.

Куди ти-

Л у к а ш
Таж обору городити!
(Іде за хату, згодом чутно цюкання сокирою).


Мавка виходить з лісу пишно заквітчана, з розпущеними косами.
Moeder van Loekasj
(stapt uit het huis en roept)
Loekasj, hallo! Waar ben je—

Loekasj
(stapt uit het bos met fluit en gevlochten stok in de hand)
Hier ben ik, moeder.

Moeder
Is dat geploeter en getoeter nu nog niet genoeg?
Blijf maar spelen, maar werk ook eens!

Loekasj
Wat voor werk?

Moeder
Hoezo—wat voor werk?
Wie zou anders de omheining moeten maken—

Loekasj
Goed, ik zal het doen, laat maar.

Moeder
Wanneer wordt dat “laat maar” dan?
Je zou de hele tijd rondspringen in de struiken,
met de zwerver, met die strooier!

Loekasj
Wie jaagt er—Ik ben het vee aan het hoeden,
en Mavka helpt mee.

Moeder
Laat dat soort hulp
maar zitten!

Loekasj
Jij zei zelf toch,
dat als zij de koeien in de gaten houdt,
ze meer melk geven.

Moeder
Heerlijk—dat heksenstel!

Loekasj
Het is onmogelijk om te weten wat jullie willen!
Toen we het huis bouwden, bracht zij
geen hout— En wie zaaide
de moestuin met jullie, wie plantte het veld—
Zoiets als dit jaar, dat gebeurde bijna nooit—
En kijk eens hoe ze het raamkozijn met bloemen versierde— heerlijk om te zien—

Moeder
Die bloemen zijn nodig!
Ik heb hier geen meisje voor de bruiloft in huis…
Voor hem tellen alleen bloemen en gezang!

Loekasj haalt ongeduldig zijn schouders op en gaat weg.

Waar ga je heen—

Loekasj
Om de omheining te maken!
(loopt achter het huis, later hoor je het hakken van een bijl)

Mavka komt uit het bos, prachtig versierd met bloemen, haar vlechten loshangend.
М а т и
(непривітно)
Чого тобі-

М а в к а
Де, дядино, Лукаш-

М а т и
Чого ти все за ним— Не випадає
за парубком так дівці уганяти.

М а в к а
Мені ніхто такого не казав.

М а т и
Ну, то хоч раз послухай — не завадить.
(Прикро дивиться на Мавку).
Чого ти все розпатлана така-
Нема, щоб зачесатись чепурненько —
усе як відьма ходить. Нечепурно.
І що се за манаття на тобі-
Воно ж і невигідне при роботі.
Я маю дещо там з дочки-небіжки,
піди вберися — там на жердці висить.
А се, як хоч, у скриню поклади.

М а в к а
Та добре, можу й переодягтися.
(Іде в хату. Звідти виходить дядько Лев).

М а т и
Хоч би подякувала!

Л е в
Що ти, сестро,
так уїдаєш раз у раз на дівку-
Чи то вона тобі чим завинила-

М а т и
А ти, братуню, вже б не відзивався,
коли не зачіпають! Ти б іще
зібрав сюди усіх відьом із лісу.

Л е в
Якби ж воно такеє говорило,
що тямить, ну, то й слухав би, а то…
“відьом із лісу”! — де ж є відьма в лісі-
Відьми живуть по селах…

М а т и
То вже ти
на тому знаєшся… Та що ж, принаджуй
ту погань лісову, то ще діждешся
колись добра!

Л е в
А що ж— таки й діжду.
Що лісове, то не погане, сестро, —
усякі скарби з ліса йдуть…

М а т и
(глузливо)
Аякже!

Л е в
З таких дівок бувають люди, от щоЇ

М а т и
Які з їх люди— Чи ти впився— Га-

Л е в
Та що ти знаєш— От небіжчик дід
казали: треба тільки слово знати,
то й в лісовичку може уступити
душа така саміська, як і наша.

М а т и
Ну, а куди ж тоді відьомська пара
подінеться-

Л е в
Ти знов таки своєї-..
От ліпше заберуся до роботи,
як маю тут жувати клоччя!

М а т и
Йди!
або ж я бороню-
Moeder
(onvriendelijk)
Wat moet je—

Mavka
Waar is, oompje, Loekasj—

Moeder
Waarom blijf je hem altijd achterna zitten— Zo hoort
een meisje niet achter een jongen aan te rennen.

Mavka
Niemand heeft me zoiets gezegd.

Moeder
Nou, luister dan toch eens—het kan geen kwaad.
(kijkt streng naar Mavka)
Waarom loop je altijd zo onverzorgd rond—
Kan je je niet eens netjes kammen?
Altijd alsof je een heks bent. Slordig.
En wat is dat voor gewaad—
Het is ook onpraktisch voor het werk.
Ik heb nog iets van mijn dochtertje-nichtje,
ga je aankleden—het hangt aan de stang.
En dit, wat je nu draagt, leg het maar in de kist.

Mavka
Goed, ik kan me wel omkleden.
(Gaat het huis in. Daar komt oom Lev naar buiten.)

Moeder
Had je tenminste kunnen bedanken!

Lev
Wat is er, zus,
dat je steeds zo uithaalt naar het meisje—
Heeft ze je iets misdaan?

Moeder
En jij, broertje, had beter je mond gehouden,
als het je niet aangaat! Je zou
hier nog alle heksen uit het bos verzamelen.

Lev
Als het zoiets zinnigs zou zeggen,
waar ik iets van begrijp, dan luister ik, maar dit…
“Heksen uit het bos!”—Waar is er een heks in het bos Heksen wonen in de dorpen…

Moeder
Nou, daar ken jij
je dan op uit… Maar ja,
als je die bosvijand lokt, dan zul je
nog eens goed krijgen!

Lev
Ach ja—ik zal nog wel zien.
Wat uit het bos komt, is niet slecht, zus—
Allemaal schatten komen uit het bos…

Moeder
(spottend)
Jazeker!

Lev
Uit zulke meisjes worden nog mensen, dat weet ik.

Moeder
Welke mensen?—Ben je dronken of zo—Ha—

Lev
Wat weet jij—De wijlen grootvader,
zei altijd: je hoeft alleen het juiste woord te kennen,
dan kan een zielswezen in het bos
net zo puur zijn als de onze.

Moeder
Maar waar gaat dan
het heksenkoppel heen—

Lev
Daar ga jij weer over je eigen…
Ik ga liever aan het werk,
ik moet hier stro kauwen!

Moeder
Ga!
Of ik zal het zelf doen—
Лев іде за хату, сердито струснувши головою. Мавка виходить з хати перебрана: на їй сорочка з десятки, скупо пошита і латана на плечах, вузька спідничина з набиванки і полинялий фартух з димки, волосся гладко зачесане у дві коси і заложене навколо голови.

Lev loopt achter het huis, terwijl hij boos met zijn hoofd schudt. Mavka komt uit het huis, keurig aangekleed: ze draagt een katoenen hemd, eenvoudig genaaid en met lapjes op de schouders, een smal rokje van bedrukt katoen en een verbleekte schort met rookvlekken. Haar haar is netjes in twee vlechten gekamd en om het hoofd gelegd.
М а в к а
Вже й перебралась.

М а т и
Отак що іншого. Ну, я піду —
управлюся тим часом з дробиною.
Хотіла я піти до конопель,
так тут іще не скінчена робота,
а ти до неї щось не вельми…

М а в к а
Чом же-
Що тільки вмію, рада помогти.

М а т и
Ото-то й ба, що неконечне вмієш:
політниця з тебе абияка,
тащити сіна — голова боліла…
Як так і жати маєш…

М а в к а
(з острахом)
Як-то— Жати-
Ви хочете, щоб я сьогодні жала-

М а т и
Чому ж би ні— Хіба сьогодні свято-
(Бере за дверима в сінях серпа і подає Мавці).
Ось на серпа — попробуй. Як управлюсь,
то перейму тебе.

(Виходить за хату, узявши з сіней підситок із зерном. Незабаром чутно, як вона кличе: “Ціпоньки! ціпоньки! тю-тю-тю! тю-тю-тю! Цір-р-р…”)

Лукаш виходить із сокирою і підступає до молодого грабка, щоб його рубати.
Mavka
Zo, ik ben omgekleed.

Moeder
Dat is beter. Nou, ik ga—
intussen werk ik het graan af.
Ik wilde naar de hennepvelden gaan,
maar hier is het werk nog niet klaar,
en jij helpt haar daar niet echt…

Mavka
Waarom niet—
Wat ik kan, help ik graag.

Moeder
Zie je, dat is het probleem: je kan alles maar half.
Een beetje vliegen, een beetje helpen met hooien—
je hoofd doet pijn…
En dan moet je ook nog maaien…

Mavka
(angstig)
Maaien—
U wilt dat ik vandaag ga maaien—?

Moeder
Waarom niet—het is toch geen feestdag?
(Pakt een zeis bij de deur en geeft die aan Mavka)
Hier, probeer de zeis. Als ik klaar ben,
neem ik het van je over.

(Ze gaat achter het huis weg, neemt een korf met graan uit de gang. Kort daarna hoort men haar roepen: “Stokjes! stokjes! tjo! tjo-tjo-tjo! Tsjir-r-r…”)

Loekasj komt met een bijl naar buiten en nadert de jonge hark om hem te hakken.
М а в к а
Не руш, коханий,
воно ж сире, ти ж бачиш.

Л у к а ш
Ай, дай спокій!
Не маю часу!

Мавка смутно дивиться йому в вічі.

Ну то дай сухого…

М а в к а
(швиденько виволікає з лісу чималу суху деревину)
Я ще знайду; тобі багато треба-

Л у к а ш
А що ж— оцим одним загороджу-

М а в к а
Чогось уже і ти став непривітний…

Л у к а ш
Та бачиш… мати все гризуть за тебе!..

М а в к а
Чого їй треба— І яке їй діло-

Л у к а ш
Та як же— Я ж їм син…

М а в к а
Ну, син, — то що-

Л у к а ш
Бач… їм така невістка не до мислі…
Вони не люблять лісового роду…
Тобі недобра з їх свекруха буде!

М а в к а
У лісі в нас нема свекрух ніяких.
Навіщо ті свекрухи, невістки —
не розумію!

Л у к а ш
Їм невістки треба,
бо треба помочі, — вони старі.
Чужу все до роботи заставляти
не випадає… Наймички — не дочки…
Та, правда, ти сього не зрозумієш…
Щоб наші людські клопоти збагнути,
то треба справді вирости не в лісі.

М а в к а
(щиро)
Ти розкажи мені, я зрозумію,
бо я ж тебе люблю… Я ж пойняла
усі пісні сопілоньки твоєї.

Л у к а ш
Пісні! То ще наука невелика!

М а в к а
Не зневажай душі своєї цвіту,
бо з нього виросло кохання наше!
Той цвіт від папороті чарівніший —
він скарби т в о р и т ь, а не відкриває.
У мене мов зродилось друге серце,
як я його пізнала. В ту хвилину
огнисте диво сталось…
(Раптом уриває).
Ти смієшся-

Л у к а ш
Та справді, якось наче смішно стало…
Убрана по-буденному, а править
таке, немов на свято орацію!
(Сміється).

М а в к а
(шарпає на собі одежу)
Спалю се все!

Л у к а ш
Щоб мати гірше гризли-

М а в к а
Та що ж, як я тобі у цій одежі
неначе одмінилась!

Л у к а ш
Так я й знав!
Тепер уже почнеться дорікання…

М а в к а
Ні, любий, я тобі не дорікаю,
а тільки — смутно, що не можеш ти
своїм життям до себе дорівнятись.

Л у к а ш
Я щось не розберу, що ти говориш.

М а в к а
Бач, я тебе за те люблю найбільше,
чого ти сам в собі не розумієш,
хоча душа твоя про те співає
виразно-щиро голосом сопілки…

Л у к а ш
А що ж воно таке-

М а в к а
Воно ще краще,
ніж вся твоя хороша, люба врода,
та висловить його і я не можу…
(Смутно-закохано дивиться на нього і мовчить хвилинку).
Заграй мені, коханий, у сопілку,
нехай вона все лихо зачарує!

Л у к а ш
Ей, не пора мені тепера грати!

М а в к а
То пригорни мене, щоб я забула
осю розмову.

Л у к а ш
(оглядається)
Цить! почують мати!
Вони вже й так тебе все називають
накидачем…

М а в к а
(спалахнула)
Так! хто не зріс між вами,
не зрозуміє вас! Ну, що се значить
“накинулась”— Що я тебе кохаю-
Що перша се сказала— Чи ж то ганьба,
що маю серце не скупе, що скарбів
воно своїх не криє, тільки гойно
коханого обдарувало ними,
не дожидаючи вперед застави-

Л у к а ш
Була надія, що віддячусь потім.

М а в к а
І знов чудне, незрозуміле слово —
“віддячуся”… Ти дав мені дари,
які хотів, такі були й мої —
неміряні, нелічені…

Л у к а ш
То й добре,
коли ніхто не завинив нікому.
Ти се сама сказала — пам’ятай.

М а в к а
Чому я маю сеє пам’ятати-

М а т и
(виходить із-за хати)
Се так ти жнеш— А ти се так городиш-

Лукаш поспішно поволік дерево за хату.

Коли ти, дівонько, не хочеш жати,
то я ж тебе не силую. Вже якось
сама управлюся, а там на вісень,
дасть біг, знайду собі невістку в поміч.
Там є одна вдовиця — моторненька, —
сама припитувалась через люди,
то я сказала, що аби Лукаш
був не від того… Ну, давай вже, любко,
мені серпочка — другого ж немає.

М а в к а
Я жатиму. Ідіть до конопель.
Mavka
Raak het niet aan, geliefde,
het is nog nat, je ziet het toch.

Loekasj
Ach, laat toch!
Ik heb geen tijd!

Mavka kijkt hem triest in de ogen.

Goed dan, geef me maar droog hout…

Mavka
(snel brengt ze flink wat droog hout uit het bos)
Ik vind nog wel meer; je hebt er veel nodig.

Loekasj
En wat—met dit ene blok lukt het afrasteren wel…

Mavka
Je bent opeens ook onvriendelijk…

Loekasj
Zie je… moeder zit de hele tijd op je te mopperen!

Mavka
Wat wil ze—en wat gaat het haar aan—

Loekasj
Hoezo—ik ben haar zoon…

Mavka
Nou, haar zoon—en wat dan?

Loekasj
Zie je… zo’n schoondochter bedenken ze niet…
Ze houden niet van bosvolk…
Jouw schoonmoeder zal niet aardig voor je zijn!

Mavka
In het bos hebben wij geen schoonmoeders.
Waarom die schoonmoeders, schoonzonen—
ik begrijp het niet!

Loekasj
Ze hebben schoondochters nodig,
omdat ze hulp nodig hebben—ze zijn oud.
Anderen dwingen tot werk hoort niet…
Huurmeisjes, geen dochters…
Maar dat begrijp jij niet…
Om onze menselijke zorgen te begrijpen,
moet je echt niet in het bos opgegroeid zijn.

Mavka
(oprecht)
Vertel het me, ik zal begrijpen,
want ik hou van jou… Ik begreep
alle liedjes van je fluit.

Loekasj
Liedjes! Dat is nog een kleinigheid!

Mavka
Veracht de bloei van je ziel niet,
want daaruit groeide onze liefde!
Die bloei is wonderlijker dan de varen—
ze schept schatten, maar onthult ze niet.
Alsof er een tweede hart in me geboren werd,
toen ik het leerde kennen.
Op dat moment gebeurde er een vurige wonder…
(schiet plotseling in de rede)
Lach je—

Loekasj
Ja, eigenlijk, het lijkt wel grappig…
Gewoon aangekleed, en toch klinkt het
alsof het een feesttoespraak is!
(lacht)

Mavka
(trekt aan haar kleren)
Ik verbrand het allemaal!

Loekasj
Dan zal moeder minder mopperen—

Mavka
Wat dan nog, als ik in deze kleren
alsof veranderd ben!

Loekasj
Dat wist ik al!
Nu zal het verwijten beginnen…

Mavka
Nee, liefste, ik verwijt je niets,
maar het maakt me verdrietig dat je niet
met je eigen leven naast jezelf kunt staan.

Loekasj
Ik begrijp niet wat je zegt.

Mavka
Zie je, daarom hou ik het meest van je,
omdat je jezelf niet begrijpt,
hoewel je ziel erover zingt
met de heldere, oprechte stem van je fluit…

Loekasj
En wat is dat dan—?

Mavka
Het is nog mooier
dan al jouw goede, lieve schoonheid,
maar ik kan het niet uitdrukken…
(Ze kijkt hem verliefd en een beetje bedroefd aan, zwijgt een minuutje.)
Speel voor me, geliefde, op de fluit,
laat het al het kwaad betoveren!

Loekasj
Hé, nu is het niet het moment om te spelen!

Mavka
Omhels me dan, zodat ik
dit gesprek vergeet.

Loekasj
(kijkt rond)
Stil! Moeder hoort het!
Ze noemt je toch al steeds
de “helper”…

Mavka
(geflitst)
Ja! Wie niet met jullie is opgegroeid,
zal jullie nooit begrijpen!
Wat betekent “ik viel aan”—dat ik van je hou—
dat ik het als eerste zei—
Is dat een schande dat ik een gul hart heb,
dat haar schatten niet verbergt,
maar alleen de geliefde ermee begiftigt,
zonder te wachten op iets terug—

Loekasj
Er was hoop dat ik later zou teruggeven.

Mavka
En weer een vreemd, onbegrijpelijk woord—
“teruggeven”… Jij gaf me geschenken,
zoals jij wilde, die waren ook de mijne—
onmetelijk, ontelbaar…

Loekasj
Goed zo,
als niemand iemand kwaad heeft gedaan.
Dat zei je zelf—onthoud dat.

Mavka
Waarom zou ik dat moeten onthouden—

Moeder
(komt uit het huis)
Zo maai je—en zo bouw je een tuin af—

Loekasj sleurt haastig een boom achter het huis.

Als jij, meisje, niet wilt maaien,
dwing ik je niet. Ik zal het zelf wel klaren,
en dan in het voorjaar zal ik
een schoondochter zoeken om te helpen.
Daar is een weduwe—vlug en handig—
zij informeerde bij de mensen,
ik zei dat het alleen mag als Loekasj
niet van die soort is…
Goed, liefje, geef me de sikkel—er is geen tweede.

Mavka
Ik zal maaien. Ga maar naar de vlasvelden.
Мати йде через галяву до озера і криється за очеретом.
Мавка замахує серпом і нахиляється до жита. З жита раптом виринає Русалка Польова; зелена одіж на їй просвічує де-не-де крізь плащ золотого волосся, що вкриває всю її невеличку постать; на голові синій вінок з волошок, у волоссі заплутались рожеві квіти з куколю, ромен, березка.

De moeder loopt over de open plek naar het meer en verbergt zich achter het riet.
Mavka heft de sikkel op en buigt zich over het graan. Uit het graan verschijnt plotseling de Veld-Rusalka; haar groene gewaad doorschijnt hier en daar door de mantel van gouden haar die haar kleine gestalte bedekt; op haar hoofd een blauwe krans van korenbloemen, in het haar verstrikt roze bloemen van vlas, kamille en berk.
Р у с а л к а П о л ь о в а
(з благанням кидається до Мавки)
Сестрице, пошануй!
Краси моєї не руйнуй!

М а в к а
Я мушу.

Р у с а л к а П о л ь о в а
Уже ж мене пошарпано,
всі квітоньки загарбано,
всі квітоньки-зірниченьки
геть вирвано з пшениченьки!
Мак мій жаром червонів,
а тепер він почорнів,
наче крівця пролилася,
в борозенці запеклася…

М а в к а
Сестрице, мушу я! Твоя краса
на той рік ще буйніше залишає,
а в мене щастя як тепер зов’яне,
то вже не встане!

Р у с а л к а П о л ь о в а
(ламає руки і хитається від горя, як од вітру колос)

Ой горенько! косо моя!
косо моя золотая!
Ой лишенько! красо моя!
красо моя молодая!..

М а в к а
Твоїй красі вік довгий не судився,
на те вона зроста, щоб полягати.
Даремне ти благаєш так мене, —
не я, то інший хто її зожне.

Р у с а л к а П о л ь о в а
Глянь, моя сестро, ще хвиля гуляє
з краю до краю.
Дай нам зажити веселого раю,
поки ще літечко сяє,
поки ще житечко не полягло, —
ще ж неминуче до нас не прийшло!
Хвильку! Хвилиночку! Мить одну, рідная!
Потім поникне краса моя бідная,
ляже додолу сама…
Сестро! не будь як зима,
що не вблагати її, не вмолити!

М а в к а
Рада б я волю вволити,
тільки ж сама я не маю вже волі.

Р у с а л к а П о л ь о в а
(шепче, схилившись Мавці до плеча)
Чи ж не трапляється часом на полі
гострим серпочком поранити руку-
Сестронько! зглянься на муку!
Крапельки крові було б для рятунку доволі.
Що ж— Хіба крові не варта краса-

М а в к а
(черкає себе серпом по руці, кров бризкає на золоті коси Русалки Польової)
Ось тобі, сестро, яса!
Veld-Roesalka
(smeekt Mavka)
Zus, wees genadig!
Vernietig mijn schoonheid niet!

Mavka
Ik moet.

Veld-Roesalka
Ze hebben mij al geplunderd,
alle bloemetjes zijn gegrepen,
alle sterretjes van de bloemen
zijn helemaal uit de tarwe gescheurd!
Mijn klaproos was vuurrood,
en nu is hij zwart,
alsof bloed is vergoten
en in de voren is verbrand…

Mavka
Zus, ik moet! Jouw schoonheid
zal volgend jaar nog weelderiger groeien,
maar mijn geluk is nu verwelkt,
het zal nooit meer opstaan!

Veld-Roesalka
(verschrikt, zwaait met haar handen en wiegt heen en weer, als een korenaar in de wind)
Ach, ellende! Mijn aar!
Mijn gouden aar!
Ach hemel! Mijn schoonheid!
Mijn jonge schoonheid!..

Mavka
Jouw schoonheid is niet voor eeuwig bedoeld,
ze groeit alleen om te worden gemaaid.
Het heeft geen zin dat je me zo smeekt—
als ik het niet doe, zal een ander het oogsten.

Veld-Roesalka
Kijk, zus, de golf speelt nog
van kant tot kant.
Laat ons nog genieten van het vrolijke paradijs,
terwijl de zomer nog schijnt,
terwijl het graan nog niet is gevallen—
nog is het onvermijdelijke niet bij ons gekomen!
Even! Slechts een ogenblik, lieve!
Dan zal mijn arme schoonheid buigen,
en op de grond liggen…
Zus! Wees niet als de winter,
die je niet kunt overreden, die je niet kunt smeken!

Mavka
Ik zou willen voldoen aan je wens,
maar ik heb zelf geen vrije wil meer.

Veld-Roesalka
(fluistert, zich buigend naar Mavka’s schouder)
Komt het soms op het veld voor
dat je je hand met een scherpe sikkel bezeert—
Zus! Zie toch mijn leed!
Een paar druppels bloed zouden genoeg zijn.
Is schoonheid dan geen bloed waard—

Mavka
(krast met de sikkel over haar hand, bloed spat op het gouden haar van de Veld-Roesalka)
Hier, zus, wees gegroet!
Русалка Польова клониться низько перед Мавкою, дякуючи, і никне в житі. Від озера наближається мати, а з нею молода повновида молодиця, в червоній хустці з торочками, в бурячковій спідниці, дрібно та рівно зафалдованій; так само зафалдований і зелений фартух з нашитими на ньому білими, червоними та жовтими стяжками; сорочка густо натикана червоним та синім, намисто дзвонить дукачами на білій пухкій шиї, міцна крайка тісно перетягає стан, і від того кругла, заживна постать здається ще розкішнішою. Молодиця йде замашистою ходою, аж стара ледве поспіває за нею.

De Veld-Rusalka buigt zich diep voor Mavka, dankt haar, en verdwijnt in de tarwe.
Van het meer nadert de moeder, vergezeld van een jonge, goed gebouwde vrouw, in een rode sjaal met franjes, in een bietkleurige rok, fijn en gelijkmatig geplooid; evenzo geplooid is het groene schort met opgenaaide witte, rode en gele banden; het hemd is dicht gestikt met rood en blauw, de hals wordt gesierd door een ketting van ducats op een witte, volle hals, en de stevige tailleband trekt de taille strak samen, waardoor haar ronde, gezonde figuur nog weelderiger lijkt. De jonge vrouw loopt met een statige tred, zodat de oude vrouw amper kan bijhouden.
М а т и
(до молодиці люб’язно)
Ходіть, Килинко, осьде край берези
ще свіже зіллячко. Ось деревій, —
ви ж гладишки попарити хотіли— —
Він добрий, любонько, до молока.

К и л и н а
Та в мене молока вже ніде й діти!
Коб ярмарок хутчій — куплю начиння.
Корова в мене турського заводу, —
ще мій небіжчик десь придбав, — молочна,
і господи яка! Оце вже якось
я в полі обробилася, то треба
роботі хатній дати лад. Ой тітко,
вдовиці — хоч надвоє розірвися!..
(Прибіднюється, підобгавши губи).

М а т и
Ей, рибонько, то ви вже обробились-
Ну, що то сказано, як хто робітний
та здужає… А в нас — маленька нивка,
та й то бог спору не дає…

К и л и н а
(дивиться на ниву, де стоїть Мавка)
А хто ж то
женцем у вас-

М а т и
Та там одна сирітка…
(Нишком).
Таке воно, простибіг, ні до чого…

К и л и н а
(надходить з матір’ю до Мавки)
Добридень, дівонько! Чи добре жнеться-

М а т и
(сплескує руками)
Ой лишенько! Іще не починала!
Ой мій упадоньку! Що ж ти робила-
Нездарисько! Нехтолице! Ледащо!

М а в к а
(глухо)
Я руку врізала…

М а т и
Було при чому!

К и л и н а
А дай сюди серпа — нехай-но я.

Мавка ховає серпа за себе і вороже дивиться на Килину.
Moeder
(tot de jonge vrouw, vriendelijk)
Kom, Kylyna, hier bij de berk
is nog wat vers kruid. Hier is duizendblad, —
je wilde toch de bladeren stomen—
Het is goed, liefje, voor melk.

Kylyna
Maar ik heb al geen melk meer, en de kinderen!
Ik moet naar de markt — ik koop de benodigdheden.
Mijn koe is van Turkse ras, —
nog door mijn overledene ergens gekocht — melkrijk,
en wat een beest! Nu ik in het veld
aan het werk ben geweest, moet ik ook
het huishoudelijk werk regelen. Ach tante,
een weduwe — je zou bijna twee personen worden!..
(Doet alsof ze klaagt, lippen tuitend).

Moeder
Hé, visje, je hebt dus al gewerkt —
Nou, wat is er gezegd, als iemand flink is
en kan… Bij ons is het maar een klein akkertje,
en zelfs dat wil God niet laten mislukken…

Kylyna
(kijkt naar het akkertje waar Mavka staat)
En wie is daar
aan het maaien?

Moeder
Daar is een weesmeisje…
(Fluisterend)
Niets bijzonders…

Kylyna
(loopt met de moeder naar Mavka toe)
Goedendag, meisje! Gaat het maaien goed?

Moeder
(klapt in haar handen)
Ach hemel! Ze is nog niet eens begonnen!
Ach, mijn arme meid! Wat heb je gedaan —
Onhandige! Stumper! Luiaard!

Mavka
(dof)
Ik heb me in de hand gesneden…

Moeder
Dat kan gebeuren!

Kylyna
Geef mij de sikkel — laat mij maar proberen.

Mavka verbergt de sikkel achter zich en kijkt vijandig naar Kylyna.
М а т и
Давай серпа, як кажуть! Таж не твій!
(Вириває серпа Мавці з рук і дає Килині, тая кидається на жито і жне, як вогнем палить, аж солома свище під серпом),

М а т и
(втішно)
Ото мені робота!

К и л и н а
(не одриваючись од роботи)
Якби хто
перевесла крутив, то я б удух
сю нивку вижала.

М а т и
(гукає)
А йди, Лукашу!

Л у к а ш
(виходить. До Килини)
Магайбі.

К и л и н а
(жнучи)
Дякувати.

М а т и
От, Лукашу,
поможеш тут в’язати молодичці.
Бо та “помічниця” вже скалічіла.

Лукаш береться в’язати снопи.

Ну, жніте ж, дітоньки, а я піду
зварю вам киселиці на полудень.
(Іде в хату).

Мавка одійшла до берези, прихилилась до неї
і крізь довге віття дивиться на женців.

Килина який час так само завзято жне, потім розгинається, випростується, дивиться на похиленого над снопами Лукаша, всміхається, трьома широкими кроками прискакує до нього і пацає з виляском долонею по плечах.

К и л и н а
Ну ж, парубче, хутчій! Не лізь, як слимак!
Ото ще верисько!
(Залягається сміхом).

Л у к а ш
(і собі випростується)
Яка ти бистра!
Ось ліпше не займай, бо поборю!

К и л и н а
(кидає серпа, береться в боки)
Ану ж, ану! Ще хто кого — побачим!

Лукаш кидається до неї, вона переймає його руки; вони “міряють силу”, упершись долонями в долоні; який час сила їх стоїть нарівні, потім Килина трохи подалась назад, напружено сміючись і граючи очима; Лукаш, розпалившись, широко розхиляє їй руки і хоче її поцілувати, але в той час, як його уста вже торкаються її уст, вона підбиває його ногою, він падає.
Moeder
Geef de sikkel, zoals gezegd! Die is toch niet van jou!
(Grijpt de sikkel uit Mavka’s handen en geeft hem aan Kylyna, die zich op de tarwe stort en maait alsof ze in brand staat; het stro fluit onder de sikkel.)

Moeder
(Vrolijk)
Dat is pas werk!

Kylyna
(Zonder het werk te onderbreken)
Als iemand anders
de hefboom had gedraaid, had ik
deze akker helemaal leeggemaaid.

Moeder
(Roepend)
Kom, Loekasj!

Loekasj
(Komt tevoorschijn. Tot Kylyna)
Ik kom eraan.

Kylyna
(Terwijl ze maait)
Dank je.

Moeder
Hier, Loekasj,
help de jonge vrouw met het binden van de schoven.
Want die “hulp” heeft zichzelf al vermoeid.

Loekasj begint de schoven te binden.

Nou, maaien jullie maar door, kinderen,
ik ga even binnen wat kisel voor de middag maken.
(Vertrekt naar het huis.)

Mavka gaat naar de berk, leunt ertegen en kijkt door de lange takken naar de maaiers.

Kylyna maait een tijdlang ijverig door. Dan richt ze zich op, strekt haar rug, kijkt naar Loekasj, die gebogen staat over de schoven, glimlacht, springt met drie grote passen naar hem toe en geeft hem met een klap een speelse tik op de schouders.

Kylyna
Nou, jongen, opschieten! Niet als een slak kruipen!
Wat een gewicht!
(Lacht uitbundig.)

Loekasj
(Strekt zich ook uit)
Wat ben jij snel!
Doe dat liever niet, anders haal ik het van je!

Kylyna
(Werpt de sikkel weg, plaatst haar handen in haar zij)
Kom op! Wie is sterker — dat zullen we nog zien!

Loekasj duikt naar haar toe; ze grijpt zijn handen; ze “meten hun kracht”, handpalmen tegen handpalmen; een tijdlang zijn ze even sterk, dan stapt Kylyna een beetje achteruit, lacht gespannen en speelt met haar ogen; Loekasj, opgewonden, spreidt haar armen breed uit en wil haar kussen, maar op het moment dat zijn lippen haar lippen raken, stoot ze hem met haar voet weg, en hij valt.
К и л и н а
(стоїть над ним сміючись)
А що— Хто поборов— Не я тебе-

Л у к а ш
(устає, важко дишучи)
Підбити — то не мація!

К и л и н а
Чи ж пак-

У хаті стукнули двері. Килина знов кинулася жати, а Лукаш в’язати. Хутко загін затемнів стернею і вкрився снопами; скілька горсток жита на розложених перевеслах лежать, як подолані і ще не пов’язані бранці.


М а т и
(з сінешнього порога)
Ходіте, женчики! вже є полудень.

К и л и н а
Та я своє скінчила, он Лукаш
ніяк не вправиться.

Л у к а ш
Мені недовго.

М а т и
Ну, то кінчай; а ви ходіть, Килинко!

Килина йде в хату. Двері зачиняються. Мавка виходить з-під берези.

Л у к а ш
(трохи змішався, побачивши її, але зараз оправився)
Ага, то ти— Ось дов’яжи снопів,
а я піду.

М а в к а
В’язати я не можу.

Л у к а ш
Ну, то чого ж прийшла тут наглядати,
коли не хочеш помогти-
(В’яже сам).

М а в к а
Лукашу,
нехай ся жінка більше не приходить, —
я не люблю її: вона лукава,
як видра.

Л у к а ш
Ти її ніяк не знаєш.

М а в к а
Ні, знаю! Чула сміх її і голос.

Л у к а ш
Сього ще мало.

М а в к а
Ні, сього доволі.
Ся жінка хижа, наче рись.

Л у к а ш
Іще що!

М а в к а
Нехай вона до нас у ліс не ходить.

Л у к а ш
(випростався)
А ти хіба вже лісова цариця,
що так рядиш, хто має в ліс ходити,
хто ні-

М а в к а
(сумно, з погрозою)
У лісі є такі провалля,
заховані під хрустом та галуззям, —
не бачить їх ні звір, ані людина,
аж поки не впаде…

Л у к а ш
Іще говорить
про хижість, про лукавство, — вже б мовчала!
Я бачу, ще не знав натури твеї.

М а в к а
Я, може, і сама її не знала…

Л у к а ш
Так от же слухай: якщо я тут маю
тебе питати, хто до мене сміє
ходити, а хто ні, то ліпше сам я
знов з лісу заберуся на село.
Вже якось там не пропаду між людьми.
Бо я не став отут сидіти в тебе,
як лис у пастці.

М а в к а
Я пасток на тебе
не наставляла. Ти прийшов по волі.

Л у к а ш
По волі ж і піду, як тільки схочу,
ніхто нічим мене тут не прив’яже

М а в к а
Чи я ж тебе коли в’язати хтіла-

Л у к а ш
Ну, то до чого ж ціла ся балачка-

Дов’язав останнього снопа і, не дивлячись на Мавку, пішов до хати. Мавка сіла в борозні над стернею і похилилась у смутній задумі.


Д я д ь к о Л е в
(виходить із-за хати)
Чого се ти, небого, зажурилась-

М а в к а
(тихо, смутно)
Минає літо, дядечку…

Л е в
Для тебе
воно таки журба. Я міркував би,
що вже б тобі не тра верби на зиму.

М а в к а
А де ж я маю бути-

Л е в
Як на мене,
то не тісна була б з тобою хата…
Коли ж сестра таку натуру має,
що з нею й не зговориш. Я вже брався
і так, і інако… Якби то я
був тут господарем, то й не питався б;
та вже ж я їм віддав сей грунт і хату,
то воля не моя. Я сам піду
на зиму до села, до свеї доми…
Якби ти на селі могла сидіти,
то я б тебе прийняв.

М а в к а
Ні, я не можу…
якби могла, пішла б. Ви, дядьку, добрі.

Л е в
Хліб добрий, дівонько, а не людина.
Але, щоправда, я таки вподобав
породу вашу лісову. Як буду
вмирати, то прийду, як звір, до лісу, —
отут під дубом хай і поховають…
Гей, дубоньку, чи будеш ти стояти,
як сива голова моя схитнеться-..
Де-де! ще й не такі були дуби,
та й тії постинали… Зеленій же
хоч до морозу, кучерявий друже,
а там… чи дасть біг ще весни діждати-..
(Стоїть, смутно похилившись на ціпок).

Мавка поволі вибирає напівзів’ялі квітки з пожатого жита і складає їх в пучечок. З хати виходять мати, Килина І Лукаш.
Kylyna
(Staat boven hem te lachen)
Nou, wie heeft gewonnen? Niet ik jou—

Loekasj
(Staat op, zwaar ademend)
Om neer te halen—dat is geen kunst!

Kylyna
Dus toch—

In het huis werd de deur dichtgeslagen. Kylyna gaat weer maaien, en Loekasj bindt de schoven. Snel wordt het veld donker van de halmen en bedekt met schoven; een paar handvol rogge ligt op de uitgespreide bokken, als overwonnen maar nog niet gebonden gevangenen.

Moeder
(Vanaf de deur van de schuur)
Kom op, maaiers! Het is al middag.

Kylyna
Ik ben al klaar, kijk Loekasjh
komt er maar niet doorheen.

Loekasj
Het duurt niet lang voor mij.

Moeder
Nou, maak het af; en jij, Kilina, kom naar binnen!

Kylyna gaat het huis in. De deur gaat dicht. Mavka komt onder de berk vandaan.

Loekasj
(Iets verlegen bij het zien van haar, maar herstelt zich snel)
Ah, dus jij—Maak de schoven af,
en dan ga ik.

Mavka
Ik kan niet binden.

Loekasj
Nou, waarom kwam je dan hier kijken,
als je niet wilt helpen—
(Bindt zelf de schoven.)

Mavka
Loekasj,
laat die vrouw maar niet meer komen—
ik mag haar niet: ze is sluw,
als een otter.

Loekasj
Je kent haar helemaal niet.

Mavka
Nee, ik ken haar! Ik heb haar lach en stem gehoord.

Loekasj
Dat is nog niet genoeg.

Mavka
Nee, dat is genoeg.
Die vrouw is roofzuchtig, als een lynx.

Loekasj
Wat nog meer!

Mavka
Laat haar niet naar ons bos komen.

Loekasj
(Staat rechtop)
En jij bent al boskoningin, dat je zo bepaalt
wie het bos in mag
en wie niet—

Mavka
(Treurig, met dreiging)
In het bos zijn er zulke kloven,
verborgen onder takken en dorens—
geen dier ziet ze, geen mens,
totdat je erin valt…

Loekasj
En je praat nog
over roofzucht, over sluwheid—je zou stil moeten zijn!
Ik zie dat je mijn aard nog niet kent.

Mavka
Misschien kende ik haar zelf ook niet…

Loekasj
Luister dan: als ik jou
hier moet vragen wie bij mij mag
komen en wie niet, dan ga ik maar beter
weer terug naar het dorp.
Daar verdwijn ik niet tussen de mensen.
Want ik ga hier niet zitten bij jou,
als een vos in de val.

Mavka
Ik heb geen val voor jou gezet.
Je kwam uit vrije wil.

Loekasj
Uit vrije wil ga ik ook, zodra ik wil,
niemand kan mij hier aan iets binden!

Mavka
Heb ik je ooit willen binden—

Loekasj
Nou, waar was dan al dat gepraat voor?

Hij maakt de laatste schoven af en loopt, zonder naar Mavka te kijken, naar het huis. Mavka gaat zitten in een greppel boven de halmen en buigt zich voorover in droevige gedachten.

Oom Lev
(Komt vanachter het huis)
Waarom zit je zo bedroefd, meisje—

Mavka
(Zacht, triest)
De zomer gaat voorbij, oompje…

Lev
Voor jou
is het toch verdriet. Ik dacht al,
dat de wilgen deze winter niet meer voor je zijn.

Mavka
En waar zou ik dan moeten zijn—

Lev
Wat mij betreft
zou het huis niet krap met jou zijn…
Maar als een zus zo’n natuur heeft,
kan je er niet over spreken. Ik heb al geprobeerd
dit en dat… Als ik hier de eigenaar was geweest,
zou ik het niet gevraagd hebben;
maar ik heb hun deze grond en het huis gegeven,
dus de vrijheid is niet van mij. Ik ga zelf
voor de winter terug naar het dorp, naar mijn huis…
Als je in het dorp had kunnen blijven,
zou ik je hebben opgenomen.

Mavka
Nee, ik kan niet…
als ik kon, zou ik gaan. U bent goed, oom.

Lev
Het brood is goed, meisje, maar niet de mens.
Maar ik heb echt jullie
bosachtige soort bewonderd.
Als ik ga sterven, kom ik als een dier terug in het bos-
laat me hier onder de eik begraven…
Hé, eikje, zal je staan
als mijn grijsharige hoofd zich neigt—
Ach ja! Niet zulke eiken hebben er eerder gestaan,
en die zijn ook omgevallen… Groen moet je zijn
tot de vorst, krullige vriend,
maar dan… wie weet of de lente het nog haalt…
(Staand, zacht gebogen op zijn stok).

Mavka plukt langzaam half-verwelkte bloemen uit het gemaaide roggeveld en bundelt ze tot een bosje. Uit het huis komen moeder, Kylyna en Loekasj naar buiten.
М а т и
(до Килини)
Чого ви спішитесь— Та ще посидьте!

К и л и н а
Ей, ні вже, дядинусю, я піду.
Дивіть, уже нерано, — я боюся.

М а т и
Лукашу, ти провів би.

Л у к а ш
Чом же, можу.

К и л и н а
(поглядає на нього)
Та, май, робота є…

М а т и
Яка робота
увечері— Іди, синашу, йди
та надведи Килинку до дороги.
Самій увечері в сій пущі сумно.
Та ще така хороша молодичка, —
коли б хто не напав!

К и л и н а
Ой дядинусю,
се ж ви мене тепер зовсім злякали!
Лукашу, йдім, поки не звечоріло,
а то й удвох боятимемось!

Л у к а ш
Я б то-
боявся в лісі— Ого-го! Помалу!

М а т и
Та він у мене хлопець молодець,
ви вже, Килинко, честі не уймайте!

К и л и н а
Ні, то я жартома…
(Завважає Лева).
Ов! дядьку Леве!
то ви-те вдома-

Л е в
(удає, мов не дочув)
Га— ідіть здорові!
(Йде собі в ліс).

К и л и н а
Ну, будьте вже здоровенькі, тітусю!
(Хоче поцілувати стару в руку, тая не дає, обтирає собі рота фартухом і тричі “з церемонією” цілується з Килиною).

К и л и н а
(вже на ході)
Живі бувайте, нас не забувайте!

М а т и
Веселі будьте та до нас прибудьте!
(Йде в хату і засовує двері за собою).

Мавка підводиться і тихою, наче втомленою, походою іде до озера, сідає на похилену вербу, склоняє голову на руки і тихо плаче. Починає накрапати дрібний дощик, густою сіткою заволікає галяву, хату й гай.
Moeder
(Tegen Kylyna)
Waarom haasten jullie je— Blijf toch nog even zitten!

Kylyna
Ach nee, oom, ik ga nu echt.
Kijk, het is al laat— ik ben bang.

Moeder
Loekasj, begeleid haar even.

Loekasj
Waarom niet, dat kan ik wel.

Kylyna
(Kijkt naar hem)
Ja, maar, er is werk te doen…

Moeder
Wat voor werk
zo laat— Kom, jongen, ga
en breng Kilina naar de weg.
Het is ’s avonds alleen zo triest in dit woud.
En nog zo’n mooie jonge vrouw, —
stel dat er iemand kwaad wil doen!

Kylyna
Ach oom,
jullie hebben me nu echt bang gemaakt!
Loekasjh, laten we gaan, voordat het donker wordt,
anders worden we met z’n tweeën bang!

Loekasj
Ik zou—
bang zijn in het bos— Oho! rustig maar!

Moeder
Maar hij is een flinke jongen,
wees gerust, Kylynka!

Kylyna
Nee, ik plaag maar…
(Ziet Lev)
Oh! Oom Lev!
Dus u bent thuis—

Lev
(Doet alsof hij niet gehoord heeft)
Ha— wees gegroet!
(Lopend het bos in)

Kylyna
Nou, wees gegroet, tantes!
(Wil de oude vrouw op de hand kussen, maar zij laat het niet toe, veegt haar mond af met het schort en kust Kilina driemaal “met ceremonie”).

Kylyna
(Al op weg)
Wees levend en vergeet ons niet!

Moeder
Wees vrolijk en kom ons weer bezoeken!
(Ze gaat het huis in en sluit de deur achter zich).

Mavka staat op en loopt met een stille, vermoeide tred naar het meer, gaat zitten op een gebogen wilg, laat haar hoofd op haar handen rusten en huilt zacht. Er begint een fijne regen te vallen, een dicht netwerk van druppels vult de open plek, het huis en het bos met een dunne sluier.
Р у с а л к а
(підпливає до берега і заглядає до Мавки, здивована і цікава)
Ти плачеш. Мавко-

М а в к а
Ти хіба ніколи
не плакала, Русалонько-

Р у с а л к а
0, я!
Як я заплачу на малу хвилинку,
то мусить хтось сміятися до смерті!

М а в к а
Русалко! ти ніколи не кохала…

Р у с а л к а
Я не кохала— НІ, то ти забула,
яке повинно буть кохання справжнє!
Кохання — як вода, — плавке та бистре,
рве, грає, пестить, затягає й топить.
Де пал — воно кипить, а стріне холод —
стає мов камінь. От м о є кохання!
А те твоє — солом’яного духу
дитина квола. Хилиться од вітру,
під ноги стелеться. Зостріне іскру —
згорить не борючись, а потім з нього
лишиться чорний згар та сивий попіл.
Коли ж його зневажать, як покидьку,
воно лежить і кисне, як солома,
в воді холодній марної досади,
під пізніми дощами каяття.

М а в к а
(підводить голову)
Ти кажеш — каяття— Спитай березу,
чи кається вона за тії ночі,
коли весняний вітер розплітав
їй довгу косу-

Р у с а л к а
А чого ж сумує-

М а в к а
Що милого не може обійняти,
навіки пригорнути довгим віттям.

Р у с а л к а
Чому-

М а в к а
Бо милий той — весняний вітер.

Р у с а л к а
Нащо ж було кохати їй такого-

М а в к а
Бо він був ніжний, той весняний легіт,
співаючи, їй розвивав листочки,
милуючи, розмаяв їй віночка
і, пестячи, кропив росою косу…
Так, так… він справжній був весняний вітер,
та іншого вона б не покохала.

Р у с а л к а
Ну, то нехай тепер жалобу спустить
аж до землі, бо вітра обійняти
повік не зможе — він уже пролинув.
(Тихо, без плеску, відпливає від берега і зникає в озері).
Roesalka
(Zwemt naar de oever en kijkt nieuwsgierig en verbaasd naar Mavka)
Je huilt, Mavka—

Mavka
Heb jij ooit
niet gehuild, Rusalka?

Roesalka
Oh, ik!
Als ik een klein moment huil,
moet er iemand van het lachen sterven!

Mavka
Rusalka! Jij hebt nooit liefgehad…

Roesalka
Ik heb nooit liefgehad— Nee, jij bent vergeten
hoe echte liefde moet zijn!
Liefde is als water, — vloeibaar en snel,
scheurt, speelt, streelt, trekt mee en verdrinkt.
Waar het warm is, kookt het, maar ontmoet het kou -dan wordt het steen. Dat is mijn liefde!
En die van jou — een kind van strogeest.
Het buigt door de wind,
spreidt zich onder de voeten. Ontmoet het vonkje —
het brandt op zonder te vechten, en daarna
blijft er alleen zwart houtskool en grijze as over.
Wanneer het wordt veracht als afval,
ligt het te rotten als stro,
in koud water van nutteloze spijt,
onder late regen van berouw.

Mavka
(Heft haar hoofd op)
Jij zegt — berouw — Vraag het de berk,
of zij berouw heeft over die nachten,
toen de lentewind
haar lange vlecht losmaakte—

Roesalka
Maar waarom is ze bedroefd—

Mavka
Omdat ze haar geliefde niet kan omhelzen,
met haar lange takken altijd tegen zich aan houden.

Roesalka
Waarom—

Mavka
Omdat die geliefde de lentewind is.

Roesalka
Waarom moest ze zo iemand liefhebben—

Mavka
Omdat hij zacht was, die lentelucht,
zingend, de blaadjes voor haar openend,
haar krans streelde en, liefkozend,
haar vlecht met dauw besprenkelde…
Ja, ja… hij was echt de lentewind,
maar een ander zou ze niet hebben bemind.

Roesalka
Wel, laat haar nu haar rouw
tot de aarde brengen, want de wind kan ze
nooit omarmen— hij is al gevlogen.
(Zwemt stil, zonder plons, van de oever weg en verdwijnt in het meer).
Мавка знов похилилась, довгі чорні коси упали до землі. Починається вітер і жене сиві хмари, а вкупі з ними чорні ключі пташині, що відлітають у вирій. Потім від сильнішого пориву вітру хмари дощові розходяться і видко ліс — уже в яскравому осінньому уборі на тлі густо-синього передзахідного неба.

Mavka buigt zich opnieuw voorover, haar lange zwarte vlechten vallen tot op de grond. De wind begint te waaien en drijft de grijze wolken aan, samen met zwarte zwermen vogels die naar het zuiden trekken. Daarna, door een sterkere windvlaag, wijken de regenwolken en wordt het bos zichtbaar — al in een schitterend herfstkleed tegen de achtergrond van een diepblauwe vooravondhemel.
М а в к а
(тихо, з глибокою журбою)
Так… він уже пролинув…

Лісовик виходить з гущавини. Він у довгій киреї барви старого золота з темно-червоною габою внизу, навколо шапки обвита гілка достиглого хмелю.


Л і с о в и к
Доню, доню,
як тяжко ти караєшся за зраду!..

М а в к а
(підводить голову)
Кого я зрадила-

Л і с о в и к
Саму себе.
Покинула високе верховіття
і низько на дрібні стежки спустилась.
До кого ти подібна— До служебки,
зарібниці, що працею гіркою
окрайчик щастя хтіла заробити
і не змогла, та ще останній сором
їй не дає жебрачкою зробитись.
Згадай, якою ти була в ту ніч,
коли твоє кохання розцвілося:
була ти наче лісова царівна
у зорянім вінку на темних косах, —
тоді жадібно руки простягало
до тебе щастя і несло дари !

М а в к а
Так що ж мені робить, коли всі зорі
погасли і в вінку, і в серці в мене-

Л і с о в и к
Не всі вінки погинули для тебе.
Оглянься, подивись, яке тут свято!
Вдяг ясень-князь кирею золоту,
а дика рожа буйнії корали.
Невинна біль змінилась в гордий пурпур
на тій калині, що тебе квітчала,
де соловей співав пісні весільні.
Стара верба, смутна береза навіть
у златоглави й кармазини вбрались
на свято осені. А тільки ти
жебрацькі шмати скинути не хочеш,
бо ти забула, що ніяка туга
краси перемагати не повинна.

М а в к а
(поривчасто встає)
То дай мені святкові шати, діду!
Я буду знов як лісова царівна,
і щастя упаде мені до ніг,
благаючи моєї ласки!

Л і с о в и к
Доню,
давно готові шати для царівни,
але вона десь бавилась, химерна,
убравшися для жарту за жебрачку.
Mavka
(Zacht, met diepe droefheid)
Ja… hij is al gevlogen…


De Bosgeest komt uit de dichtbegroeide struiken. Hij draagt een lange jas van de kleur oud goud met een donkerrode zoom, rondom zijn hoed een tak van rijpe hop gewonden.

Bosgeest
Dochter, dochter,
hoe zwaar straf je jezelf voor verraad…!

Mavka
(heft haar hoofd op)
Wie heb ik verraden—

Bosgeest
Jezelf.
Je hebt het hoge bladerdak verlaten
en je neergelaten op de smalle paden beneden.
Op wie lijk je— op een dienstmeisje,
een arme vrouw die met bittere arbeid
een stukje geluk wilde verdienen
en faalde, en zelfs de laatste schaamte
houdt haar ervan een bedelares te worden.
Herinner je hoe je was die nacht,
toen je liefde opbloeide:
je was als een bosprinses
met een sterrenkrans op je donkere vlechten, —
toen strekte het geluk zijn handen gretig uit
naar jou en bracht geschenken!

Mavka
Wat moet ik doen, als alle sterren
zijn gedoofd, zowel in de krans als in mijn hart—

Bosgeest
Niet alle kransen zijn verloren voor jou.
Kijk om je heen, zie welk feest hier is!
De es kleedt zich in een gouden mantel,
de wilde roos in weelderige koralen.
Onschuldige pijn is veranderd in trots purper
op die viburnum die jou sierde,
waar de nachtegaal huwelijksliederen zong.
De oude wilg, de droeve berk
hulden zich ook in gouden en karmozijnrode tinten
voor het herfstfeest.
En jij weigert je armoedige lompen af te werpen,
omdat je vergeten bent dat geen enkele droefheid
de schoonheid mag overwinnen.

Mavka
(Opgewekt, staat plots op)
Geef mij dan feestkleding, oude man!
Ik zal weer zijn als een bosprinses,
en het geluk zal aan mijn voeten vallen,
smekend om mijn genade!

Bosgeest
Dochter,
de kleren voor de prinses waren al lang klaar,
maar zij was ergens aan het spelen, grillig,
zich verkledend als bedelares voor de grap.
Розкриває свою кирею і дістає досі заховану під нею пишну, злотом гаптовану багряницю і срібний серпанок; надіває багряницю поверху убрання на Мавку; Мавка йде до калини, швидко ламає на ній червоні китиці ягід, звиває собі віночок, розпускає собі коси, квітчається вінком і склоняється перед Лісовиком, — він накидає їй срібний серпанок на голову.Hij opent zijn jas en haalt de nog steeds verborgen weelderige, met goud geborduurde purperen mantel en het zilveren sluierdoek tevoorschijn; hij legt de purperen mantel over Mavka’s kleding. Mavka loopt naar de viburnum, breekt snel de rode trosjes bessen, vlecht er een krans van, laat haar vlechten los, siert zich met de krans en buigt voor het Boswezen — hij legt het zilveren sluierdoek op haar hoofd.
Л і с о в и к
Тепер я вже за тебе не боюся.
(Поважно кивнувши їй головою, меткою походою йде в гущавину і зникає).

З лісу вибігає Перелесник.

М а в к а
Знов ти-
(Наміряється втікати).

П е р е л е с н и к
(зневажливо)
Не бійся, не до тебе. Хтів я
одвідати Русалоньку, що в житі,
та бачу, вже вона заснула. Шкода…
А ти змарніла щось.

М а в к а
(гордо)
Тобі здається!

П е р е л е с н и к
Здається, кажеш— Дай я придивлюся.
(Підходить до неї. Мавка відступає).
Та ти чого жахаєшся— Я знаю,
що ти заручена, — не зачеплю.

М а в к а
Геть! не глузуй!

П е р е л е с н и к
Та ти не сердься, — що ж,
коли я помилився… Слухай, Мавко,
давай лиш побратаємось.

М а в к а
З тобою-

П е р е л е с н и к
А чом же ні— Тепер ми восени,
тепер, бач, навіть сонце прохололо,
і в нас простигла кров. Таж ми з тобою
колись були товариші, а потім
чи грались, чи кохались — трудно зважить, —
тепер настав братерства час. Дай руку.


Мавка трохи нерішуче подає йому руку.

Дозволь покласти братній поцілунок
на личенько твоє бліде.
(Мавки одхиляється, він все-таки її цілує).
О, квіти
на личеньку одразу зацвіли! —
цнотливії, незапашні, осінні…
(Не випускаючи її руки, оглядається по галяві).
Поглянь, як там літає павутиння,
кружляє і вирує у повітрі…
Отак і ми…
(Раптом пориває її в танець).
Так от і ми
кинемось, ринемось
в коло сами!
Зорі пречисті,
іскри злотисті,
ясні та красні вогні променисті,
все, що блискуче, —
все те летюче,
все безупинного руху жагуче!
Так от і я…
так от і я…
Будь же мов іскра, кохана моя!
Bosgeest
Nu ben ik niet langer bang voor jou.
(Hij knikt plechtig naar haar, loopt met een doelbewogen gang de bosjes in en verdwijnt).

Uit het bos rent de Vuurgeest.

Mavka
Daar ben je weer—
(Ze bereidt zich voor om weg te rennen).

Vuurgeest
(Verachtelijk)
Wees niet bang, het is niet voor jou. Ik wilde
Roesalka in het graan bezoeken,
maar zie, ze is al in slaap gevallen. Jammer…
En jij bent een beetje mager geworden.

Mavka
(Trots)
Dat lijkt jou maar zo!

Vuurgeest
Lijkt het? Laat me eens goed kijken.
(Loopt naar haar toe; Mavka doet een stap achteruit).
Waarom schrik je zo — ik weet
dat je verloofd bent, ik zal je niet lastigvallen.

Mavka
Weg! Spot niet!

Vuurgeest
Word niet boos — wat
als ik me vergist heb… Luister, Mavka,
laten we gewoon broederschap sluiten.

Mavka
Met jou—

Vuurgeest
Waarom niet? Het is nu herfst,
zie je, zelfs de zon is afgekoeld,
ons bloed is gedempt. Wij waren ooit
vrienden, en later,
of we speelden, of van elkaar hielden— moeilijk te zeggen, —
nu is de tijd voor broederschap gekomen. Geef me je hand.

Mavka steekt aarzelend haar hand uit.

Laat me een broederlijke kus
op je bleke gezicht leggen.
(Mavka trekt zich terug, maar hij kust haar toch).
O, de bloemen
op je gezicht bloeien meteen! —
Kuise, geurloze, herfstige…
(Hij laat haar hand vast, kijkt rond op de open plek).
Kijk hoe het spinrag daar zweeft,
draait en draait in de lucht…
Zo zijn wij ook…
(Plots sleurt hij haar de dans in).
Zo zullen ook wij
ons storten, ons wentelen
in de kring van onszelf!
Zuivere sterren,
gouden vonken,
heldere en mooie stralende lichten,
alles wat glanst —
alles wat vluchtig is,
alles wat beweegt, brandend van verlangen!
Zo ben ook ik…
Zo ben ook ik…
Wees als een vonk, mijn geliefde!
Прудко вирує танець. Срібний серпанок на Мавці звився угору, мов блискуча гадючка, чорні коси розмаялись і змішалися з вогнистими кучерями Перелесника.De dans woelt wild op. Het zilveren sluierdoek op Mavka kronkelt omhoog als een glanzende slang, haar zwarte vlechten dwarrelen en vermengen zich met de vurige krullen van Perełesnyk.
М а в к а
Годі!.. ой годі!..

П е р е л е с н и к
В щирій загоді
не зупиняйся, кохана, й на мить!
Щастя — то зрада,
будь тому рада, —
тим воно й гарне, що вічно летить!

Танець робиться шаленим.

Звиймося!
Злиймося!
Вихром завиймося!
Жиймо!
зажиймо
вогнистого раю!

М а в к а
Годі!.. пусти мене… Млію… вмираю.
(Голова її падає йому на плече, руки опускаються, він мчить її в танці омлілу).

Раптом з-під землі з’являється темне, широке, страшне Марище.


М а р и щ е
Віддай мені моє. Пусти її.

П е р е л е с н и к
(спиняється і випускає Мавку з рук, вона безвладно спускається на траву)
Хто ти такий-

М а р и щ е
Чи ти мене не знаєш— —
“Той, що в скалі сидить”.

Перелесник здригнувся, прудким рухом кинувся геть і зник у лісі. Мавка очутилась, звелася трохи, широко розкрила очі і з жахом дивиться на Мару, що простягає руки взяти її.

М а в к а
Ні, я не хочу!
Не хочу я до тебе! Я жива!

“Т о й, щ о в с к а л і с и д и т ь”
Я поведу тебе в далекий край,
незнаний край, де тихі, темні води
спокійно сплять, як мертві, тьмяні очі,
мовчазні скелі там стоять над ними
німими свідками подій, що вмерли.
Спокійно там: ні дерево, ні зілля
не шелестить, не навіває мрій,
зрадливих мрій, що не дають заснути,
і не заносить вітер жадних співів
про недосяжну волю; не горить
вогонь жерущий; гострі блискавиці
ламаються об скелі і не можуть
пробитися в твердиню тьми й спокою
Тебе візьму я. Ти туди належиш:
ти бліднеш від огню, від руху млієш,
для тебе щастя — тінь, ти нежива.

М а в к а
(встає)
Ні! я жива! Я буду вічно жити!
Я в серці маю те, що не вмирає.

М а р и щ е
Почім ти знаєш те-

М а в к а
По тім, що муку
свою люблю і їй даю життя.
Коли б могла я тільки захотіти
її забути, я пішла б з тобою,
але ніяка сила в цілім світі
не дасть мені бажання забуття.

В лісі чується шелест людської ходи.

Ось той іде, що дав мені ту муку!
Зникай, Маро! Іде моя надія!
Mavka
Stop!.. oh, stop!..

Vuurgeest
In onze oprechte vreugde
sta even niet stil, mijn geliefde!
Geluk — dat is verraad,
wees er blij om —
juist daarom is het mooi, omdat het eeuwig stroomt!

De dans wordt razend.

Laten we wervelen!
Laten we draaien!
Als een wervelwind!
Leven!
Laat het vuur
van het paradijs ons beheersen!

Mavka
Stop!.. laat me gaan… Ik word duizelig… ik verga…
(Haar hoofd valt op zijn schouder, haar handen zakken, hij slingert haar door de dans terwijl ze flauwvalt).

Plotseling rijst uit de aarde de donkere, brede, angstaanjagende Marysjtsje op.

Marysjtsje
Geef mij wat van mij is. Laat haar los!

Vuurgeest
(Staat stil en laat Mavka uit zijn armen vallen; ze zakt machteloos op het gras.)
Wie ben jij—?

Marysjtsje
Ken je mij dan niet— —
“Hij die in de rots zit.”

De Vuurgeest schrikt, vlucht met een snelle beweging het bos in en verdwijnt. Mavka herpakt zich enigszins, opent haar ogen wijd en kijkt met afschuw naar Marysjtsje die haar handen uitstrekt om haar te grijpen.

Mavka
Nee, ik wil niet!
Ik wil niet naar jou! Ik leef!

“Hij die in de rots zit”
Ik zal jou naar een ver land leiden,
een onbekend land, waar stille, donkere wateren
rustig slapen als dode, doffe ogen,
zwijgende rotsen daar boven,
stille getuigen van gebeurtenissen die gestorven zijn.
Het is er rustig: geen boom, geen kruid
ruist, brengt geen dromen,
geen bedrieglijke dromen die de slaap verhinderen,
en de wind voert geen verlangende liederen
over onbereikbare vrijheid; geen vuur
brandt, geen scherpe bliksems
breken tegen de rotsen en dringen niet
door tot de vesting van duisternis en rust.
Jij neem ik mee. Daar hoor jij:
je verbleekt van vuur, je smelt van beweging,
voor jou is geluk een schaduw, jij bent niet levend.

Mavka
(Staat op)
Nee! Ik leef! Ik zal eeuwig leven!
Ik draag in mijn hart wat nooit sterft.

Marysjtsje
Hoe weet jij dat—?

Mavka
Omdat ik mijn eigen pijn
liefheb en haar leven geef.
Als ik haar maar kon vergeten,
zou ik met jou meegaan,
maar geen enkele kracht in de hele wereld
zal mij het verlangen naar vergetelheid geven.

In het bos klinkt het geritsel van menselijke voetstappen.

Daar gaat hij, degene die mij die pijn schonk!
Verdwijn, Marysjtsje! Mijn hoop komt eraan!
“Той, що в скалі сидить” відступається в темні хащі і там притаюється. З лісу виходить Лукаш. Мавка йде назустріч Лукашеві. Обличчя її відбиває смертельною блідістю проти яскравої одежі, конаюча надія розширила її великі темні очі, рухи в неї поривчасті й заникаючі, наче щось у ній обривається.

“Hij die in de rots zit” trekt zich terug in de donkere dichte bossen en verstopt zich daar. Uit het bos komt Loekasjh tevoorschijn.
Mavka loopt hem tegemoet. Haar gezicht is doodsbleek tegen de felle kleuren van haar kleding, haar stervende hoop heeft haar grote donkere ogen wijd geopend, haar bewegingen zijn opgewonden en wankelend, alsof er iets in haar breekt.
Л ук а ш
(побачивши її)
Яка страшна! Чого ти з мене хочеш-
(Поспішає до хати, стукає в двері, мати відчиняє, не виходячи, Лукаш до матері на порозі).
Готуйте, мамо, хліб для старостів, —
Я взавтра засилаюсь до Килини!
(Іде в хату, двері зачиняються).

“Той, що в скалі сидить” виходить і подається до Мавки.

М а в к а
(зриває з себе багряницю)
Бери мене! Я хочу забуття!”

Той, що в скалі сидить” торкається до Мавки; вона, крикнувши, падає йому на руки, він закидає на неї свою чорну кирею. Обоє западаються в землю.
Loekasj
(ziet haar)
Wat ben je angstaanjagend! Wat wil je van mij—
(Hij haast zich naar het huis, klopt op de deur; zijn moeder doet open zonder naar buiten te komen, Loekasj blijft op de drempel.)
Maak het brood klaar, moeder, voor de oudsten, —
morgen ga ik naar Kylyna!
(Hij gaat het huis in, de deur sluit zich achter hem.)

“Hij die in de rots zit” komt tevoorschijn en nadert Mavka.

Mavka
(Rukt de purperen mantel van zich af)
Neem me! Ik wil vergetelheid!

“Hij die in de rots zit” raakt Mavka aan; zij schreeuwt en valt in zijn armen, hij gooit zijn zwarte mantel over haar heen. Beiden zakken de aarde in.
ДІЯ III

Хмарна, вітряна осіння ніч. Останній жовтий відблиск місяця гасне в хаосі голого верховіття. Стогнуть пугачі, регочуть сови, уїдливо хававкають пущики. Раптом все покривається протяглим сумним вовчим виттям, що розлягається все дужче, дужче і враз обривається. Настає тиша. Починається хворе світання пізньої осені. Безлистий ліс ледве мріє проти попелястого неба чорною щетиною, а долі по узліссі снується розтріпаний морок. Лукашева хата починає біліти стінами; при одній стіні чорніє якась постать, що знеможена прихилилась до одвірка, в ній ледве можна пізнати Мавку; вона в чорній одежі, в сивому непрозорому серпанку, тільки на грудях красіє маленький калиновий пучечок.
Коли розвидняється, на галяві стає видко великий пеньок, там, де стояв колись столітній дуб, а недалечко від нього недавно насипану, ще не порослу моріжком могилу. З лісу виходить Лісовик, у сірій свиті і в шапці з вовчого хутра.



DERDE BEDRIJF

Een bewolkte, winderige herfstnacht. De laatste gele gloed van de maan dooft weg in de chaos van kale boomtoppen. Oehoes kreunen, uilen lachen, de boswachters krassen scherp. Plots wordt alles overspoeld door een langdurig, droevig huilen van wolven, dat steeds luider klinkt en plotseling abrupt stopt. Een stilte volgt. Het begint een ziekelijke dageraad van de late herfst.
Het bladloze bos droomt nauwelijks tegen de asgrijze hemel met zwarte stekels, en in de bosrand slingert een verwarde schemering. Loekasjh’ huis begint wit te worden tegen de muren; bij één muur duikt een zwarte gestalte op, uitgeput tegen de deurpost geleund — daarin is Mavka nauwelijks te herkennen; ze draagt zwarte kleding, een grijs, ondoorzichtig sluierdoek, alleen op de borst pronkt een klein bosje viburnum.
Wanneer het daglicht verschijnt, wordt op de open plek een grote stronkje zichtbaar, daar waar eens een eeuwenoude eik stond, en niet ver ervan een recent opgeworpen, nog niet met mos begroeide grafheuvel. Uit het bos verschijnt Lisovyk, in een grijs jack en een muts van wolvenvacht.
Л і с о в и к
(придивляючись до постаті під хатою)
Ти, донечко-

М а в к а
(трохи поступає до нього)
Се я.

Л і с о в и к
Невже пустив
тебе назад “Той, що в скалі сидить”-

М а в к а
Ти визволив мене своїм злочином.

Л і с о в и к
Ту помсту ти злочином називаєш,
ту справедливу помсту, що завдав я
зрадливому коханцеві твоєму-
Хіба ж то не по правді, що дізнав він
самотнього несвітського одчаю,
блукаючи в подобі вовчій лісом-
Авжеж! Тепер він вовкулака дикий!
Хай скавучить, нехай голосить, виє,
хай прагне крові людської, — не вгасить
своєї муки злої!

М а в к а
Не радій,
бо я його порятувала. В серці
знайшла я теє слово чарівне,
що й озвірілих в люди повертає.

Л і с о в и к
(тупає зо злості ногою і ламає з тріском свого ціпка)
Не гідна ти дочкою лісу зватись!
бо в тебе дух не вільний лісовий,
а хатній рабський!

М а в к а
О, коли б ти знав,
коли б ти знав, як страшно то було…
Я спала сном камінним у печері
глибокій, чорній, вогкій та холодній,
коли спотворений пробився голос
крізь неприступні скелі, і виття
протягле, дике сумно розіслалось
по темних, мертвих водах і збудило
між скелями луну давно померлу…
І я прокинулась. Вогнем підземним
мій жаль палкий зірвав печерний склеп,
і вирвалась я знов на світ. І слово
уста мої німії оживило,
і я вчинила диво… Я збагнула,
що забуття не суджено мені.

Л і с о в и к
Де ж він тепер— Чому він не з тобою-
Чи то й його невдячність невмируща
так, як твоє кохання-

М а в к а
Ох, дідусю!
якби ти бачив!.. Він в подобі людській
упав мені до ніг, мов ясень втятий…
І з долу вгору він до мене звів
такий болючий погляд, повний туги
і каяття палкого, без надії…
Людина тільки може так дивитись!..
Я ще до мови не прийшла, як він
схопивсь на рівні ноги, і від мене
тремтячими руками заслонився,
і кинувся, не мовлячи ні слова,
в байрак терновий, там і зник з очей.

Л і с о в и к
І що ж тепер ти думаєш робити-

М а в к а
Не знаю… Я тепер, як тінь, блукаю
край сеї хати. Я не маю сили
покинути її… Я серцем чую —
він вернеться сюди…

Лісовик мовчки журливо хитає головою. Мавка знов прихиляється до стіни.
Bosgeest
(onderzoekend naar de gestalte bij het huis)
Jij, dochtertje—

Mavka
(Stapt iets naar hem toe)
Dat ben ik.

Bosgeest
Heeft “Hij die in de rots zit”
je werkelijk achtergelaten—?

Mavka
Je hebt mij bevrijd met je misdaad.

Bosgeest
Noem jij die wraak een misdaad,
die rechtvaardige wraak die ik
bracht aan jouw verraderlijke minnaar—
Is het niet waar dat hij
de eenzame, wereldvreemde wanhoop heeft ervaren,
zwervend door het bos in de gedaante van een wolf—
Juist! Nu is hij een woeste weerwolf!
Laat hem janken, laat hem huilen, laten huilen,
laat hem hunkeren naar menselijk bloed, —
maar zijn boze pijn zal niet vervagen!

Mavka
Wees niet blij,
want ik heb hem gered. In mijn hart
vond ik dat magische woord,
dat zelfs woeste wezens terugbrengt naar mensen.

Bosgeest
(Stampt kwaad met zijn voet en breekt met een krakend geluid zijn staf)
Je bent het niet waard dochter van het bos te heten!
Want je hebt geen vrije bosgeest,
maar een huiselijk slavengeest!

Mavka
O, als je maar wist,
als je maar wist hoe verschrikkelijk het was…
Ik sliep een steenachtige slaap in een grot,
die diep, zwart, vochtig en koud was,
toen een vervormde stem zich een weg baande
door de ondoordringbare rots, en een langdurig,
wild huilen over de donkere, dode wateren trok
en een echo wekte tussen de kliffen, al lang gestorven…
En ik werd wakker. Met een ondergrondse vlam
scheurde mijn brandende verdriet de grotkoepel,
en ik brak weer naar de wereld door. En een woord
bracht mijn stomme lippen tot leven,
en ik verrichtte een wonder… Ik begreep
dat vergetelheid mij niet was gegeven.

Bosgeest
Waar is hij nu— Waarom is hij niet bij je—
Of is zijn ondankbaarheid ook onsterfelijk,
zoals jouw liefde—

Mavka
O, grootvader!
Had je het maar gezien!.. Hij viel in menselijke gedaante voor mijn voeten, als een gevallen es…
En van beneden naar boven richtte hij
zo’n pijnlijke blik op mij, vol verlangen
en vurige spijt, hopeloos…
Alleen een mens kan zo kijken!
Nog voordat ik tot spreken kwam, sprong hij
op zijn voeten, en met trillende handen
sloot hij zich af van mij,
en rende, zonder een woord te zeggen,
het doornige ravijn in, en verdween uit het zicht.

Bosgeest
En wat denk je nu te doen—

Mavka
Ik weet het niet… Nu dwaal ik, als een schaduw,
rond dit huis. Ik heb niet de kracht
om het te verlaten… Ik voel in mijn hart—
hij zal hier terugkeren…

De Bosgeest schudt zwijgend bedroefd zijn hoofd. Mavka leunt opnieuw tegen de muur.
Л і с о в и к
Дитино бідна,
чого ти йшла від нас у край понурий-
Невже нема спочинку в ріднім гаю-
Дивись, он жде тебе твоя верба,
вона давно вже ложе постелила
і журиться, що ти десь забарилась.
Іди спочинь.

М а в к а
(тихо)
Не можу я, дідусю.

Лісовик, шумно зітхнувши, помалу подався в ліс. З лісу чується навісний тупіт, наче хтось без ваги женеться конем, потім спиняється.


К у ц ь
(вискакує з-за хати, потираючи руки, і спиняється, побачивши Мавку)
Ти, Мавко, тут-

М а в к а
А ти чого никаєш-

К у ц ь
Я їм коня притяг за гичку в стайню.
Гаразд мене поповозив востаннє,
вже не возитиме нікого більше!

М а в к а
Ненавидний! Ти оганьбив наш ліс!
Се так держиш умову з дядьком Левом-

К у ц ь
Умова наша вмерла вкупі з ним.

М а в к а
Як— Дядько Лев умер-

К у ц ь
Он і могила.
Під дубом поховали, а прийшлося
коло пенька старому спочивати.

М а в к а
Обоє полягли… Він пречував,
що вже йому сей рік не зимувати…
(Надходить до могили).
Ой як же плаче серце по тобі,
єдиний друже мій! Якби я мала
живущі сльози, я б зросила землю,
барвінок би зростила невмирущий
на сій могилі. А тепер я вбога,
мій жаль спадає, наче мертвий лист…

К у ц ь
Жаль не пристав мені, а все ж я мушу
признатися — таки старого шкода,
бо він умів тримати з нами згоду.
Було, і цапа чорного держить
при конях, щоб я мав на чому їздить.
Я блискавкою мчу, було, на цапі,
а коники стоять собі спокійно.
От сі баби зовсім не вміють жити
як слід із нами, — цапа продали,
зрубали дуба. Зрушили умову.
Ну й я ж віддячив їм! Найкращі коні
на смерть заїздив; куплять — знов заїжджу.
Ще й відьму, що в чортиці бабувала,
гарненько попросив, щоб їм корови
геть-чисто попсувала. Хай же знають!
Ще ж Водяник стіжка їм підмочив,
а Потерчата збіжжя погноїли,
Пропасниця їх досі б’є за те,
що озеро коноплями згидили.
Не буде їм добра тепер у лісі!

Вже тут навколо хати й Злидні ходять.

З л и д н і
(малі, заморені істоти, в лахмітті, з вічним гризьким голодом на обличчі, з’являються з-за кутка хатнього)
Ми тут! А хто нас кличе-

М а в к а
(кидається їм навперейми до дверей)
Геть! Щезайте!
Ніхто не кликав вас!

О д и н З л и д е н ь
Злетіло слово —
назад не вернеться.

З л и д н і
(обсідають поріг)
Коли б там швидше
нам двері відчинили, — ми голодні!

М а в к а
Я не пущу туди!

З л и д н і
То дай нам їстиІ

М а в к а
(з жахом)
Нічого я не маю…

З л и д н і
Дай калину
оту, що носиш коло серця! Дай!

М а в к а
Се кров моя!

З л и д н і
Дарма! Ми любим кров.

Один Злидень кидається їй на груди, смокче калину, інші сіпають його, щоб і собі покуштувати, гризуться межи собою і гарчать, як собаки.

К у ц ь
Ей, Злидні, залишіть — то не людина!

Злидні спиняються, цокотять зубами і свищуть від голоду.

З л и д н і
(до Куця)
Так дай нам їсти, бо й тебе з’їмо!
(Кидаються до Куця, той відскакує),

К у ц ь
Ну-ну, помалу!

З л и д н і
Їсти! Ми голодні!!

К у ц ь
Стривайте, зараз я збуджу бабів, —
вам буде їжа, а мені забава.
(Бере грудку землі, кидає в вікно і розбиває шибку),


Г о л о с м а т е р і Л у к а ш е в о ї
(в хаті)
Ой! Що таке— Вже знов нечиста сила!

К у ц ь
(до Злиднів пошепки)
А бачите — прокинулась. Ось хутко
покличе вас. Тепер посидьте тихо,
а то ще заклене стара вас так,
що й в землю ввійдете, — вона се вміє.

Злидні скулюються під порогом темною купою. З хати чутно крізь розбиту шибку рухи вставання матері, потім її голос, а згодом Килинин.
Bosgeest
O arm kind,
waarom ging je van ons weg naar dat sombere land—
Is er dan geen rust in je eigen bos—
Kijk, daar wacht je wilg op je,
ze heeft al lang haar bedje opgemaakt
en treurt dat jij ergens bent achtergebleven.
Ga en rust.

Mavka
(zacht)
Ik kan niet, grootvader.

De Bosgeest zucht luid en gaat langzaam het bos in. Uit het bos klinkt plotseling zwaar getrappel, alsof iemand ongewogen een paard drijft, en dan stopt het weer.

Koetsj
(springt van achter het huis, wrijft zijn handen en stopt als hij Mavka ziet)
Jij, Mavka, hier—

Mavka
En jij, waarom sluip je zo—

Koetsj
Ik heb het paard aan het hek vastgebonden in de stal.
Hij heeft mij voor de laatste keer rondgevoerd,
hij zal niemand meer dragen!

Mavka
Verfoeilijk! Je hebt ons bos beschaamd!
Zo houd je dus je afspraak met oom Lev—

Koetsj
Onze afspraak is gestorven samen met hem.

Mavka
Hoe— Oom Lev is dood—

Koetsj
Daar ligt hij in zijn graf.
Onder de eik begraven, en moest
naast de oude stronk rusten.

Mavka
Beiden zijn gevallen… Hij voelde
dat hij dit jaar de winter niet zou overleven…
(Loopt naar het graf)
O, hoe huilt mijn hart om jou,
mijn enige vriend! Als ik levende tranen had,
zou ik de aarde bevloeien,
altijdgroene maagdenpalm zou ik doen groeien
op dit graf. Maar nu ben ik arm,
mijn verdriet valt neer als een dode blad…

Koetsj
Verdriet helpt mij niet, maar toch moet ik toegeven—
ik heb echt medelijden met de oude,
want hij wist hoe hij vrede met ons moest bewaren.
Hij hield zelfs de zwarte geit
bij de paarden, zodat ik iets had om op te rijden.
Ik stormde als een bliksemschicht, soms, op de geit,
terwijl de paarden rustig bleven staan.
Die vrouwen weten helemaal niet hoe ze
goed met ons moeten leven— de geit verkochten ze,
de eik hakten ze om. Ze braken de afspraak.
Wel, ik heb ze bedankt! De beste paarden
heb ik dood gereden; kopen ze weer— ik rij ze.
Ik heb zelfs de heks, die in zwarte magie handelde,
goed gevraagd, zodat zij hun koeien
volledig zou bederven. Laat ze maar weten!
En de Vodjanik heeft hun graanschoven natgemaakt,
en de Poterchata hun koren laten rotten.
De Sneeuwslang slaat ze nog steeds,
omdat ze het meer met hennep hebben vervuild.
Er zal hen nu geen goed in het bos meer treffen!

Rondom het huis lopen al de Zlydni/Armegeesten.

Armegeesten
(kleine, uitgeputte wezentjes in vodden, met een eeuwige hongerige blik, komen vanachter de hoek van het huis tevoorschijn)
Wij zijn hier! Wie roept ons—

Mavka
(komt hen tegemoet bij de deur)
Weg! Verdwijnt!
Niemand heeft jullie geroepen!

Een van de Armegeesten
Het woord is gevlogen—
het zal niet terugkeren.

Armegeesten
(zetten zich op de drempel)
Als ze ons de deur
maar sneller hadden geopend— wij zijn hongerig!

Mavka
Ik laat jullie daar niet in!

Armegeesten
Geef ons te eten!

Mavka
(angstig)
Ik heb niets…

Armegeesten
Geef de vlierbes,
die je bij je hart draagt! Geef!

Mavka
Dat is mijn bloed!

Armegeesten
Niets! Wij houden van bloed.

Een Armegeest springt op haar borst, zuigt de vlierbes; de anderen trekken aan hem om zelf te proeven, bijten elkaar en grommen als honden.

Koetsj
Hey, Armegeesten, laat dat! Dat is geen mens!

De Armegeesten stoppen, klapperen met hun tanden en fluiten van honger.

Armegeesten
(tegen Koetsj)
Geef ons te eten, anders eten we jou ook!
(Ze vallen Koetsj aan, hij springt achteruit)

Koetsj
Hé, rustig aan!

Armegeesten
Eten! Wij hebben honger!!

Koetsj
Wacht even, ik zal de vrouwen wakker maken—
dan krijgen jullie eten en ik vermaak me.
(Hij pakt een klomp aarde, gooit die door het raam en breekt het ruitje)

Stem van Loekasj moeder
(in het huis)
O! Wat is dat— weer dat boze gedoe!

Koetsj
(fluisterend tegen de Zlydni)
Zien jullie— ze is wakker. Nu zal ze
jullie snel roepen. Blijf maar rustig zitten,
anders vervloekt de oude jullie zo,
dat jullie de grond ingaan— ze kan dat echt.

De Armegeesten janken onder de drempel in een donkere hoop. Uit het huis klinkt het opstaan van de moeder door het gebroken raam, daarna haar stem, en later die van Kylyna.
Г о л о с м а т е р и н
О, вже й розвиднилось, а та все спить.
Килино! Гей, Килино! Ну, та й спить же!
Бодай навік заснула… Встань! А встань,
бодай ти вже не встала!

Г о л о с К и л и н и
(заспано)
Та чого там-

М а т и
(уїдливо)
Пора ж тобі коровицю здоїти,
оту молочну, турського заводу,
що ти ще за небіжчика придбала.

К и л и н а
(вже прочумавшись)
Я тії подою, що тут застала,
та націджу три краплі молока —
хунт масла буде…

М а т и
Отже й не змовчить!
Хто ж винен, що набілу в нас не стало-
З такою господинею… ой горе!
Ну вже й невісточка! І де взялася
на нашу голову-

К и л и н а
А хто ж велів
до мене засилатися— Таж мали
отут якусь задрипанку, — було вам
прийняти та прибрати хорошенько,
от і була б невісточка до мислі!

М а т и
А що ж — гадаєш, ні— Таки й була б!
Дурний Лукаш, що проміняв на тебе;
бо то було таке покірне, добре,
хоч прикладай до рани… Узиваєш
її задрипанкою, а сама
її зелену сукню перешила
та й досі соваєш — немає встиду!

К и л и н а
Та вже ж, у вас находишся в новому!..
Он чоловіка десь повітря носить,
а ти бідуй з свекрушиськом проклятим, —
ні жінка, ні вдова — якась покидька!

М а т и
Який би чоловік з тобою всидів-
Бідо напрасна! Що було — то з’їла
з дітиськами своїми, — он, сидять! —
бодай так вас самих посіли злидні!

К и л и н а
Нехай того посядуть, хто їх кличе!
Stem van de moeder
O, het is al ochtend, en zij slaapt nog steeds.
Kylyna! Hé, Kylyna! Maar ze slaapt echt!
Hopelijk slaapt ze voor altijd… Sta op! Sta toch op,
hopelijk sta je nooit meer op!

Stem van Kylyna
(sloom)
Wat is er?

Moeder
(scherp)
Het is tijd om de koe te melken,
die melkkoe van Turks ras,
die je nog van de overleden man hebt gekocht.

Kylyna
(al wakker wordend)
Van wat er hier staat,
kan ik drie druppels melk krijgen—
er zal boter van zijn…

Moeder
Dus je blijft niet stil!
Wie is er schuldig dat we geen melk hebben—
met zo’n huishoudster… oh, wat een ramp!
Nou ja, zo’n schoondochter! En waar kwam die opeens vandaan, boven ons hoofd—

Kylyna
En wie zei
dat jullie me hierheen moesten sturen—
er had een oude slet moeten zijn hier, — jullie hadden haar maar moeten aannemen en netjes opruimen,
dan was er een goede schoondochter geweest!

Moeder
En wat denk je— nee— dat zou zo geweest zijn!
Die domme Loekasjh, die jou verkoos;
want dat zou zo’n gehoorzame, goede zijn geweest,
al had je het hem ook moeten leren…
Je noemt haar een oude slet, maar
je hebt haar groene jurk zelf overgewerkt
en nu rommel je er nog mee— geen schaamte!

Kylyna
Ach, bij jullie kom ik al in iets nieuws terecht!..
De man is ergens in de lucht,
en jij moet lijden met die vervloekte schoonmoeder—
noch vrouw, noch weduwe— gewoon een schoft!

Moeder
Welke man zou bij jou blijven—
arme dwaze! Wat er gebeurde— dat heb je opgegeten met je kinderen— kijk, ze zitten daar! —
hopelijk zaait de armoede jullie zelf maar!

Kylyna
Laat ze dat maar overkomen, degenen die hen roepen!
На сих словах одчинає двері з хати. Куць утікає в болото. Злидні схоплюються і забігають у сіни.
Килина з відром у руках шпарко пробігає до лісового потоку, з гуркотом набирає відром воду і вертається назад уже трохи тихшою ходою. Завважає близько дверей Мавку, що стоїть при стіні знесилена, спустивши сивий серпанок на обличчя.
Na deze woorden opent ze de deur van het huis. Koetsj vlucht het moeras in. De Armen springen op en rennen de gang in.
Kylyna rent met een emmer in de hand snel naar het bosstroompje, schept met lawaai water in de emmer en keert terug, nu al wat rustiger lopend. Ze merkt bij de deur Mavka op, die tegen de muur staat, uitgeput, met de grijze sluier over haar gezicht.
К и л и н а
(спиняється і становить відро долі)
А се ж яка-.. Гей, слухай, чи ти п’яна,
чи, може, змерзла-
(Термосить Мавку за плече).

М а в к а
(насилу, мов борючися з тяжкою зморою)
Сон мене змагає…
Зимовий сон…

К и л и н а
(відслоняє їй обличчя і пізнає)
Чого сюди прийшла —
Тобі не заплатили за роботу-

М а в к а
(як і перше)
Мені ніхто не може заплатити.

К и л и н а
До кого ти прийшла— Його нема.
Я знаю, ти до нього! Признавайся —
він твій коханок-

М а в к а
(так само)
Колись був ранок
ясний, веселий, не той, що тепер…
він уже вмер…

К и л и н а
Ти божевільна!

М а в к а
(так само)
ВІльна я, вільна…
Сунеться хмарка по небу повільна…
йде безпричальна, сумна, безпривітна…
Де ж блискавиця блакитна-

К и л и н а
(сіпає її за руку)
Геть! не мороч мене! Чого стоїш-

М а в к а
(притомніше, відступаючи од дверей)
Стою та дивлюся, які ви щасливі.

К и л и н а
А щоб ти стояла у чуді та в диві!

Мавка зміняється раптом у вербу з сухим листом та плакучим гіллям.
Kylyna
(stopt en zet de emmer neer)
En wat… Hé, luister, ben je dronken,
of misschien verkleumd—
(trekt Mavka zacht aan de schouder)

Mavka
(moeizaam, als worstelend met zware vermoeidheid)
De slaap overweldigt me…
De winterslaap…

Kylyna
(trekt haar gezicht iets omhoog en herkent haar)
Waarom ben je hierheen gekomen—
Ze hebben je niet betaald voor het werk—

Mavka
(net als eerst)
Niemand kan me betalen.

Kylyna
Naar wie ben je gekomen— Hij is er niet.
Ik weet het, je bent naar hem! Geef het toe—
hij is jouw geliefde—

Mavka
(op dezelfde manier)
Ooit was er een ochtend
helder, vrolijk, niet zoals nu…
hij is al dood…

Kylyna
Je bent gek!

Mavka
(op dezelfde manier)
Ik ben vrij, vrij…
Een wolkje schuift langzaam over de hemel…
het gaat zinloos, triest, onvriendelijk…
Waar is de blauwe bliksem—

Kylyna
(trekt haar aan de hand)
Weg! Houd op met dromen! Waarom sta je daar—

Mavka
(helderder, terugtrekkend van de deur)
Ik sta en kijk hoe gelukkig jullie zijn.

Kylyna
En dat je maar stond in verwondering en verbazing!

Mavka verandert plotseling in een wilg met dor blad en treurige takken.
К и л и н а
(оговтавшись від здуміння, ворожо)
Чи ба! Я в добрий час тобі сказала!
Ну-ну, тепер недовго настоїшся!..

Х л о п ч и к
(вибігає з хати. До Килини)
Ой мамо, де ви-те— Ми їсти хочем,
а баба не дають!

К и л и н а
Ей, одчепися!
(Нишком, нахилившись до нього).
Я там під печею пиріг сховала, —
як баба вийде до комори, — з’їжте.

Х л о п ч и к
Ви-те суху вербу встромили тута-
Та й нащо то-

К и л и н а
Тобі до всього діло!

Х л о п ч и к
Я з неї вріжу дудочку!

К и л и н а
Про мене!

Хлопчик вирізує гілку з верби і вертається в хату. З лісу виходить Лукаш, худий, з довгим волоссям, без свити, без шапки.

К и л и н а
(скрикує радісно, вгледівши його, але зараз же досада тамує їй радість)
Таки явився! Де тебе носило
так довго-

Л у к а ш
Не питай!

К и л и н а
Ще й не питай!
Тягався, волочився, лихо знає
де, по яких світах, та й “не питай”!
Ой любчику, не тра мені й питати…
Вже десь ота корчма стоїть на світі,
що в ній балює досі свита й шапка.

Л у к а ш
Не був я в корчмі…

К и л и н а
Хто, дурний, повірить-
(Заводить).
Втопила ж я головоньку навіки
за сим п’яницею!

Л у к а ш
Мовчи! Не скигли!!

Килина спиняється, глянувши на нього з острахом.
Kylyna
(teruggekomen van haar overpeinzing, vijandig)
Kijk eens aan! Ik heb je op het juiste moment gezegd!
Nou-nou, nu zul je niet lang blijven staan…!

Jongetje
(komt rennend uit het huis. Tegen Kylyna)
Oh mama, waar ben je— We willen eten,
maar de oude vrouw geeft ons niets!

Kylyna
Hé, laat me met rust!
(Achterover buigend, fluisterend)
Ik heb daar onder de oven een taart verstopt—
als de vrouw de voorraadkamer in gaat, eet hem dan.

Jongetje
Jullie hebben die droge wilg hier neergezet—
Waarom dat toch—

Kylyna
Dat gaat jou niks aan!

Jongetje
Ik maak er een fluit van!

Kylyna
Over mij!

Het jongetje snijdt een tak van de wilg en gaat terug het huis in. Uit het bos komt Loekasj, mager, met lang haar, zonder jas, zonder hoed.

Kylyna
(roept blij, hem ziend, maar haar vreugde wordt meteen getemperd)
Daar ben je eindelijk! Waar heb je
zo lang gezeten—

Loekasj
Vraag het niet!

Kylyna
Nog niet eens gevraagd!
Je hebt je overal mee bemoeid, rondgedoold, wie weet waar, in welke werelden, en dan “vraag het niet”!
O, liefje, ik hoef het niet eens te vragen…
Er is ergens zo’n herberg op de wereld,
waar de jas en de hoed nog steeds plezier maken.

Loekasj
Ik ben niet in een herberg geweest…

Kylyna
Wie, domkop, gelooft dat—
(gaat door)
Ik heb dat koppie voorgoed verdronken
achter die dronkaard!

Loekasj
Zwijg! Niet jammeren!!

Kylyna stopt en kijkt hem angstig aan.
Л у к а ш
Ось я тебе тепера попитаю!
Де дядьків дуб, що он пеньок стримить-

К и л и н а
(спочатку збилась, але хутко стямилась)
А що ж ми мали тута — голод їсти-
Прийшли купці, купили, та й уже.
Велике щастя — дуб!

Л у к а ш
Таж дядько Лев
заклявся не рубати.

К и л и н а
Дядька Лева
нема на світі, — що з його закляття-
Хіба ж то ти заклявся або я-
Та я б і цілий ліс продати рада
або протеребити, — був би грунт,
як у людей, не ся чортівська пуща.
Таж тут, як вечір, — виткнутися страшно!
І що нам з того лісу за добро-
Стикаємось по нім, як вовкулаки,
ще й справді вовкулаками завиєм!

Л у к а ш
Цить! цить! не говори! Мовчи!
(В голосі його чутно божевільний жах),
Ти кажеш
продати ліс… зрубати… а тоді вже
не буде так… як ти казала-

К и л и н а
Як-
Що вовк…

Л у к а ш
(затуляє їй рота)
Ні, не кажи!

К и л и н а
(визволившись від нього)
Та бійся бога!
Ти впився, чи вдурів, чи хто наврочив-
Ходи до хати.

Л у к а ш
Зараз… я піду…
от тільки… тільки… ще води нап’юся!
(Стає навколішки і п’є з відра. Потім устає і дивиться задумливо поперед себе, не рушаючи з місця).

К и л и н а
Ну— Що ж ти думаєш-

Л у к а ш
Я— Так… не знаю…
(Вагаючись).
Чи тут ніхто не був без мене-

К и л и н а
(шорстко)
Хто ж би
тут бути мав-

Л у к а ш
(спустивши очі)
Не знаю…

К и л и н а
(злісно посміхнувшись)
Ти не знаєш,
то, може, я що знаю.

Л у к а ш
(тривожно)
Ти-

К и л и н а
А що ж!
Я відаю, кого ти дожидаєш,
та тільки ба! — шкода твого ждання!
Якщо й було, то вже в стовпець пішло…

Л у к а ш
Що ти говориш-

К и л и н а
Те, що чуєш.

М а т и
(вибігає з хати і кидається з обіймами до Лукаша. Він холодно приймає те вітання)
Сину!..
Ой синоньку! Ой що ж я набідилась
з отею відьмою!

Л у к а ш
(здригнувшись)
З якою-

М а т и
(показує на Килину
З тею ж!

Л у к а ш
(зневажливо всміхаючись)
І та вже відьма— Ба, то вже судилось
відьомською свекрухою вам бути.
Та хто ж вам винен— Ви ж її хотіли.

М а т и
Якби ж я знала, що вона така
нехлюя, некукібниця!..

К и л и н а
(впадає в річ)
Ой горе!
Хто б говорив! Уже таких відьом,
таких нехлюй, як ти, світ не видав!
Ну вже ж і матінка, Лукашу, в тебе —
залізо — й те перегризе!

Л у к а ш
А ти,
я бачу, десь міцніша від заліза.

К и л и н а
Від тебе дочекаюсь оборони!
Такої матері такий і син!
Якого ж лиха брав мене— Щоб тута
помітувано мною-

М а т и
(до Лукаша)
Та невже ж ти
не скажеш їй стулити губу— Що ж то,
чи я їй поштурховисько якесь-

Л у к а ш
Та дайте ви мені годину чисту!
Ви хочете, щоб я не тільки з хати,
а з світа геть зійшов— Бігме, зійду!

К и л и н а
(до матері)
А що— діждалась-

М а т и
Щоб ти так діждала
від свого сина!
(Розлючена йде до хати, на порозі стрічається з Килининим сином, що вибігає з сопілкою в руках).
Оступися, злидню!
(Штурхає хлопця і заходить в хату, тряснувши дверима).


Х л о п ч и к
Ви-те прийшли вже, тату-

Л у к а ш
Вже, мій сину.
(На слові “сину” кладе іронічний притиск).

К и л и н а
(вражена)
Ну, то скажи йому, як має звати, —
уже ж не дядьком-

Л у к а ш
(трохи присоромлений)
Та хіба ж я що-
Ходи, ходи сюди, малий, не бійся.
(Гладить хлопця по білій голівці).
Чи то ти сам зробив сопілку-

Х л о п ч и к
Сам.
Та я не вмію грати. Коб ви-те!
(Простягає Лукашеві сопілку),

Л у к а ш
Ей, хлопче, вже моє грання минулось!..
(Смутно задумується).

Х л о п ч и к
(пхикаючи)
І! то ви-те не хочете! Ну, мамо,
чом тато не хотять мені заграти-

К и л и н а
Іще чого! Потрібне те грання!

Л у к а ш
А дай сюди сопілочку.
(Бере сопілку).
Хороша.
З верби зробив-

Х л о п ч и к
А що ж,, он з теї-о.
(Показує на вербу, що сталася з Мавки).

Л у к а ш
Щось наче я її не бачив тута.
(До Килини).
Ти посадила-

К и л и н а
Хто б її садив-
Стирчав кілок вербовий та й розрісся.
Тут як з води росте — таже дощі!

Х л о п ч и к
(вередливо)
Чому ви-те не граєте-

Л у к а ш
(задумливо)
Заграти-..
Loekasj
Nu zal ik je eens iets vragen!
Waar is de eik van oom, die daar de stronken houdt—

Kylyna
(eerst verward, maar herpakt zich snel)
Wat hadden we hier— honger om te eten—
Kooplieden kwamen, kochten het, en dat was het.
Een groot geluk— de eik!

Loekasj
Maar oom Lev
had gezworen hem niet om te hakken.

Kylyna
Oom Lev
is niet meer op de wereld— wat doet dan zijn gelofte-
Of jij had gezworen of ik—
Maar ik zou het hele bos verkopen of doorzoeken,
als er maar grond was, zoals bij de mensen,
en niet dat duivelse woud hier.
Hier is het ’s avonds zo— te eng om eruit te steken!
En wat hebben we voor goed van dat bos—
we stoten elkaar tegen, als weerwolven,
en huilen er echt als weerwolven!

Loekasj
Sst! Sst! Niet praten! Zwijg!
(Hij spreekt met een hoorbare waanzinnige angst)
Je zegt…
het bos verkopen… omhakken… en dan
zal het niet meer zijn… zoals jij zei—

Kylyna
Hoe—
Wat de wolf…

Loekasj
(dekt haar mond af)
Nee, zeg het niet!

Kylyna
(Zich bevrijdend van hem)
Wees godvrezend!
Ben je dronken, gek geworden, of betoverd—
Ga naar huis.

Loekasj
Straks… ik ga…
alleen… alleen… ik drink nog wat water!
(Gaat op zijn knieën zitten en drinkt uit de emmer. Staat daarna op en staart nadenkend voor zich uit, zonder te bewegen.)

Kylyna
Nou— wat denk je—

Loekasj
Ik— ja… ik weet het niet…
(Aarzelend)
Is hier iemand geweest zonder mij—

Kylyna
(ruw)
Wie zou
hier moeten zijn—

Loekasj
(laat zijn blik zakken)
Ik weet het niet…

Kylyna
(grijnzend, kwaad)
Als jij het niet weet,
misschien weet ik het dan wel.

Loekasj
(bezorgd)
Jij—

Kylyna
En wat!
Ik weet wie je afwacht,
maar kijk!— jammer van je wachten!
Als er iets was, is het al voorbij…

Loekasj
Wat zeg je—

Kylyna
Wat je hoort

Moeder
(loopt de hut uit en rent naar Loekasj met een omhelzing. Hij ontvangt de begroeting koel)
Zoon!
O, mijn lieve zoon! Wat heb ik me zorgen gemaakt
om die heks daar!

Loekasj
(huiverend)
Welke—

Moeder
(wijst naar Kylyna)
Die daar!

Loekasj
(minachtend glimlachend)
En zij ook al een heks— ach, het was al voorbestemd
om zo’n heksachtige schoonmoeder te hebben.
Maar wie neemt je dat kwalijk — jullie wilden haar zelf.

Moeder
Als ik had geweten dat ze zo’n
sloddervos was, zo’n onbedreven type…

Kylyna
(vallend in woede)
O, ramp!
Wie kan dat zeggen! Er zijn zulke heksen,
zulke sloddervossen als jij, zag de wereld nog niet!
En nu, moeder van Loekasj, jij!—
zelfs ijzer— dat bijt jij door!

Loekasj
En jij,
zie ik, bent sterker dan ijzer.

Kylyna
Ik wacht wel op verdediging van jou!
Zo’n moeder, zo’n zoon!
Wat voor ongeluk had ik dat jij me—
hier zo hebt laten merken—

Moeder
(naar Loekasj)
Zeg je haar
dan echt niet dat ze haar mond moet houden—
Wat is dat, ben ik soms een soort duwmat voor haar—

Loekasj
Geef mij eens een uur rustig!
Willen jullie dat ik niet alleen uit het huis,
maar van de hele wereld verdwijn— ja, dat doe ik!

Kylyna
(naar moeder)
Wat— eindelijk genoeg gehad—

Moeder
Dat je zo van je eigen zoon
zoiets te verduren krijgt!
(Boos gaat ze terug naar het huis, op de drempel botst ze op Kylyna’s zoon die met een fluit naar buiten rent)
Stap opzij, ellendeling!
(Duwt de jongen opzij en gaat het huis in, slaat de deur achter zich dicht).

Jongetje
Jullie zijn er al, papa—

Loekasj
Ja, mijn zoon.
(Bij het woord “zoon” legt hij een ironische nadruk).

Kylyna
(geschrokken)
Nou, zeg hem dan hoe hij moet heten—
niet langer “oom”—

Loekasj
(Iets beschaamd)
Ach, wat kan ik daaraan doen—
Kom hier, klein, wees niet bang.
(Streelt de jongen over zijn bleke hoofdje)
Heb je zelf de fluit gemaakt?

Jongetje
Ja ikzelf.
Maar ik kan er niet op spelen. Oh, mama!
(Steekt de fluit uit naar Loekasjz)

Loekasj
Hé, jongen, mijn tijd om te spelen is voorbij…
(Dromerig nadenkend)

Jongetje
(snikkend)
Oh! Dus jullie willen niet! Maar mama,
waarom wil papa niet voor mij spelen—

Kylyna
Nog iets! Dat spel is nodig!

Loekasj
Geef hier de fluit.
(Pakt de fluit)
Mooi.
Van een wilg gemaakt—

Jongetje
En die— hij komt daarvandaan.
(Toont naar de wilg die Mavka is geworden)

Loekasj
Ik geloof dat ik haar hier nog niet heb gezien.
(Tegen Kylyna)
Jij hebt hem geplant—

Kylyna
Wie zou hem hebben geplant—
een wilgenstok stak omhoog en groeide uit.
Hier groeit het als uit het water— dankzij de regen!

Jongetje
(zelden klagend)
Waarom spelen jullie niet—

Loekasj
(dromerig)
Spelen…
(Починає грати [мелодія № 14] спершу тихенько, далі голосніше; зводить згодом на ту веснянку [мелодія № 8], що колись грав Мавці. Голос сопілки [при повторенні гри на сопілці мелодії № 8] починає промовляти словами).

“Як солодко грає,
як глибоко крає,
розтинає мені груди,
серденько виймає…”
(Begin te spelen [melodie nr. 14], eerst zacht, daarna luider; bouwt later op naar dat lentelied [melodie nr. 8] dat Loekasjz ooit voor Mavka speelde. De toon van de fluit begint, bij herhaling van melodie nr. 8, woorden uit te spreken.)

“Hoe zoet hij speelt,
hoe diep het snijdt,
doorsnijdt mijn borst,
haalt mijn hart eruit…”
Л у к а ш
(випускає з рук сопілку)
Ой! Що се за сопілка— Чари! Чари!

Хлопчик, злякавшись крику, втік до хати.


Кажи, чаклунко, що то за верба-
(Хапає Килину за плече).

К и л и н а
Та відчепися, відки маю знати-
Я з кодлом лісовим не накладаю
так, як твій рід! Зрубай її, як хочеш,
хіба я бороню— Ось на й сокиру.
(Витягає йому з сіней сокиру).

Л у к а ш
(узявши сокиру, підійшов до верби, ударив раз по стовбуру, вона стенулась і зашелестіла сухим листом. Він замахнувся удруге і спустив руки)
Ні, руки не здіймаються, не можу…
чогось за серце стисло…

К и л и н а
Дай-но я!
(Вихоплює від Лукаша сокиру і широко замахується на вербу).

В сю мить з неба вогненним змієм-метеором злітає Перелесник і обіймає вербу.

П е р е л е с н и к
Я визволю тебе, моя кохана!

Верба раптом спалахує вогнем. Досягнувши верховіття, вогонь перекидається на хату, солом’яна стріха займається, пожежа швидко поймає хату. МатиЛукашева і Килинині діти вибігаютьз хати з криком: “Горить! Горить! Рятуйте! Ой пожежа!..” Мати з Килиною метушаться, вихоплюючи з вогню, що тільки можна вихопити, і на клунках та мішках виносять скулених Злиднів, що потім ховаються у ті мішки. Діти бігають з коновками до води, заливають вогонь, але він іще дужче розгоряється.
Loekasj
(Laat de fluit uit zijn handen vallen)
Oei! Wat is dat voor fluit— Toverij! Toverij!

De jongen, bang van het geschreeuw, rent terug het huis in.

Zeg, heks, wat is dat voor een wilg—
(Grijpt Kylyna bij de schouder)

Kylyna
Laat me los! Wat zou ik weten—
Ik leg het niet op met het bos
zoals jouw soort! Hak hem om, wat je wilt,
wie zegt dat ik tegenhoud— Hier, neem de bijl.
(Hij krijgt een bijl uit de schuur overhandigd.)

Loekasj
(Grijpt de bijl, loopt naar de wilg, slaat één keer op de stam; hij kreunt en het droge blad ritselt. Hij heft de bijl opnieuw op, maar laat de handen zakken)
Nee, mijn handen willen niet, ik kan niet…
iets knijpt in mijn hart…

Kylyna
Laat mij maar!
(Rukt de bijl uit Loekasj’ handen en zwaait wijd naar de wilg.)

Op dat moment schiet de Vuurgeest uit de hemel als een vurige draak-meteoriet en omhelst de wilg.

Vuurgeest
Ik zal je bevrijden, mijn geliefde!

De wilg ontvlamt plotseling. Wanneer het vuur de top bereikt, slaat het over op het huis; het rieten dak vat vlam en de brand grijpt snel om zich heen. Loekasj’ moeder en Kylyna’s kinderen rennen het huis uit, schreeuwend: “Het brandt! Het brandt! Red ons! O, brand!..”
De moeder en Kylyna haasten zich, halen alles uit het vuur wat mogelijk is, en dragen op balen en zakken de krijsende Armegeesten (de hongerige geesten) eruit, die zich daarna in die zakken verstoppen. De kinderen rennen met emmers naar het water en blussen het vuur, maar het woedt nog heviger.
М а т и
(до Лукаша)
Чого стоїш— Рятуй своє добро!

Л у к а ш
(втупивши очі в крокву, що вкрита кучерявим вогнем, як цвітом)
Добро— А може, там згорить і лихо-..

Кроква з тряскотом рушиться, іскри стовпом прискають геть угору, стеля провалюється, і вся хата обертається в кострище. Надходить важка біла хмара, і починає йти сніг. Хутко крізь білий застил сніговий не стає нікого видко, тільки багряна мінлива пляма показує, де пожежа. Згодом багряна пляма гасне, і коли сніг рідшає, то видко чорну пожарину, що димує і сичить од вогкості. Матері Лукашевої і дітей Килининих та клунків з добром уже не видко. Крізь сніг мріє недопалений оборіг, віз та дещо з хліборобського начиння.


К и л и н а
(з останнім клунком у руках, сіпає Лукаша за рукав)
Лукашу!.. Ані руш! Чи остовпів-
Хоч би поміг мені носити клунки!


Л у к а ш
Та вже ж ви повиносили всі злидні.


К и л и н а
Бийся по губі! Що се ти говориш-

Л у к а ш
(сміється тихим, дивним сміхом)
Я, жінко, бачу те, що ти не бачиш…
Тепер я мудрий став…

К и л и н а
(злякана)
Ой чоловіче,
щось ти таке говориш… я боюся!

Л у к а ш
Чого боїшся— Дурня не боялась,
а мудрого боїшся-

К и л и н а
Лукашуню,
ходімо на село!

Л у к а ш
Я не піду.
Я з лісу не піду. Я в лісі буду.

К и л и н а
Та що ж ти тут робитимеш-

Л у к а ш
А треба
все щось робити-

К и л и н а
Як же маєм жити-

Л у к а ш
А треба жити-

К и л и н а
Пробі, чоловіче,
чи ти вже в голову зайшов, чи що-
То так тобі з переляку зробилось.
Ходімо на село, закличу бабу, —
тра вилляти переполох!
(Тягне його за руку).


Л у к а ш
(дивиться на неї з легковажною усмішкою)
А хто ж тут
недогарків отих глядіти буде-
(Показує на віз і начиння).

К и л и н а
(господарно)
Ой правда, правда, ще порозтягають!
Аби довідалися, що горіло,
то й набіжать з села людиська тії!
То вже хіба постій тут, Лукашуню.
Я побіжу десь коней попрошу, —
бо наші ж геть у стайні попеклися! —
то зберемо на віз та й завеземо
десь до родини твеї, може, пустять…
Ой горе! Якось треба рятуватись…
Moeder
(tegen Loekasjz)
Waarom sta je daar— red je bezittingen!

Loekasj
(Staart naar de balk, bedekt met woest vuur, als bloesem)
Bezit— of misschien verbrandt daar ook het ongeluk…

De balk kraakt en verschuift, vonken springen omhoog als een zuil, het plafond stort in en het hele huis verandert in een brandstapel. Een zware witte wolk komt opzetten en begint te sneeuwen. Door het witte sneeuwtapijt is bijna niets zichtbaar, alleen een bewegende karmozijnrode vlek laat zien waar het vuur is. Later dooft de karmozijnrode vlek en wanneer de sneeuw minder wordt, is een zwarte brandplek zichtbaar die rookt en sist van het vocht. Loekasjz’ moeder, Kylyna’s kinderen en de balen met bezittingen zijn al niet meer zichtbaar. Door de sneeuw heen is nog een halfverbrande hooiberg, een kar en wat landbouwgereedschap te zien.

Kylyna
(Met de laatste baal in haar handen, trekt Loekasj aan zijn mouw)
Loekasj!.. Niet bewegen! Ben je verstijfd—
Kun je me niet helpen de balen dragen?

Loekasj
Maar jullie hebben alle Armegeesten al uit het huis gehaald.

Kylyna
Zeg niets doms! Wat ben jij aan het praten—

Loekasj
(Lacht zacht, op een vreemde manier)
Ik, vrouw, ik zie wat jij niet ziet…
Nu ben ik wijs geworden…

Kylyna
(geschrokken)
O, man,
wat zeg je nu… ik ben bang!

Loekasj
Waar ben je bang voor— De dwaze was niet bang,
maar nu ben je bang voor de wijze—

Kylyna
Loekasj,
laten we naar het dorp gaan!

Loekasj
Ik ga niet.
Ik ga het bos niet uit. Ik blijf in het bos.

Kylyna
Wat ga je hier dan doen—

Loekasj
Alles moet
toch gedaan worden—

Kylyna
Maar hoe moeten wij nu leven—

Loekasj
We moeten leven—

Kylyna
Kom, man,
ben je nu helemaal van streek, of wat—
Dat heb je van de schrik gekregen.
Laten we naar het dorp gaan, ik zal moeder roepen—
er zal toch paniek ontstaan!
(Trekt hem bij de hand.)

Loekasj
(Kijkt haar lichtvoetig lachend aan)
En wie gaat dan
al die halfverbrande spullen in de gaten houden—
(Toont naar de kar en het gereedschap.)

Kylyna
(Huishoudelijk)
O ja, ja, ze zullen het nog verder verspreiden!
Als men ontdekt heeft wat er brandde,
komen de mensen uit het dorp zeker aangerend!
Dan kun jij hier toch niet blijven, Loekasjz.
Ik ga even paarden halen, —
want de onze zijn helemaal verbrand in de stal! —
Dan verzamelen we het op de kar en brengen het misschien naar je familie, misschien laten ze ons toe…
O, wat een ellende! We moeten ons zelf redden…
Останні слова промовляє, вже біжучи до лісу. Лукаш проводжає її тихим сміхом. Незабаром її не стає видко. Від лісу наближається якась висока жіноча постать у білій додільній сорочці і в білій, зав’язаній по-старосвітському, намітці. Вона йде хитаючись, наче од вітру валиться, часом спиняється і низько нахиляється, немов шукаючи чогось. Коли надходить ближче і спиняється біля ожинових кущів, що ростуть недалеко від пожарища, то випростується, і тоді видно її змарніле обличчя, подібне до Лукашевого.

De laatste woorden spreekt ze terwijl ze al naar het bos rent. Loekasjz ziet haar na met een zachte lach. Spoedig is ze niet meer zichtbaar.
Uit het bos nadert een hoge vrouwelijke gestalte in een witte lange hemdsblouse en een witte, op ouderwetse wijze gebonden doek. Ze waggelt alsof ze door de wind wordt meegevoerd, stopt af en toe en buigt laag, alsof ze iets zoekt. Wanneer ze dichterbij komt en stopt bij de braambessenstruiken die dicht bij de brandplek groeien, richt ze zich op en dan is haar vermoeide gezicht zichtbaar, gelijkend op dat van Loekasjz.
Л у к а ш
Хто ти— Що ти тут робиш-

П о с т а т ь
Я — загублена Доля.
Завела мене в дебрі
нерозумна сваволя.
А тепер я блукаю,
наче морок по гаю,
низько припадаю, стежечки шукаю
до минулого раю.
Ой уже ж тая стежка
білим снігом припала…
Ой уже ж я в сих дебрях
десь навіки пропала!..

Л у к а ш
Уломи ж, моя Доле,
хоч отую ожину,
щоб собі промести, по снігу провести
хоч маленьку стежину!

Д о л я
Ой колись я навесні
тут по гаю ходила,
по стежках на признаку
дивоцвіти садила.
Ти стоптав дивоцвіти
без ваги попід ноги…
Скрізь терни-байраки, та й нема признаки,
де шукати дороги.

Л у к а ш
Прогорни, моя Доле,
хоч руками долинку,
чи не знайдеш під снігом
з дивоцвіту стеблинку.

Д о л я
Похололи вже руки,
що й пучками — не рушу…
Ой тепер я плачу, бо вже чую й бачу,
що загинути мушу.
(Застогнавши, рушає),

Л у к а ш
(простягаючи руки до неї)
Ой скажи, дай пораду,
як прожити без долі!

Д о л я
(показує на землю в нього під ногами)
Як одрізана гілка,
що валяється долі!
(Іде, хиляючись, і зникає в снігах).

Лукаш нахиляється до того місця, що показала Доля, знаходить вербову сопілку, що був кинув, бере її до рук і йде по білій галяві до берези. Сідає під посивілим від снігу довгим віттям і крутить в руках сопілочку, часом усміхаючись, як дитина.
Легка, біла, прозора постать, що з обличчя нагадує Мавку, з’являється з-за берези і схиляється над Лукашем.

Loekasj
Wie ben jij— Wat doe je hier—

Gestalte
Ik ben het verloren Lot.
Dwaasheid heeft me
in de wildernis gebracht.
Nu dwaal ik rond,
als een schim door het bos,
laag buigend, zoekend naar paden
naar het verloren paradijs.
O, maar dat pad
is nu bedekt met witte sneeuw…
O, en nu ben ik in deze wildernis
voor altijd verdwenen!…

Loekasj
Laat me, mijn Lot,
al was het maar deze braamstruik,
een klein pad door de sneeuw vegen,
een wegje creëren!

Het Lot
O, ooit in de lente
liep ik hier door het bos,
plantte op de paden
wonderbloemen.
Jij hebt de wonderbloemen
zomaar vertrapt onder je voeten…
Overal doornen en heuvels, en geen spoor
om de weg te vinden.

Loekasj
Wijs me, mijn Lot,
al was het maar met je handen een dal,
vind je misschien onder de sneeuw
het stengeltje van een wonderbloem.

Het Lot
Mijn handen zijn al koud,
ik kan ze niet eens als bundels optillen…
O, nu huil ik, want ik voel en zie
dat ik zal verdwijnen.
(Zuchtend begint ze te lopen.)

Loekasj
(Reikt naar haar)
O, zeg het me, geef raad,
hoe kan ik leven zonder Lot?

Het Lot
(Wees wijzend naar de grond onder zijn voeten)
Als een afgesneden tak,
die in het lot ligt!
(Ze gaat, buigt zich en verdwijnt in de sneeuw.)

Loekasj buigt zich naar de plek die Het Lot had aangeduid, vindt de wilgenfluit die hij had weggegooid, neemt hem in handen en loopt over de witte open plek naar de berk. Hij gaat zitten onder de met sneeuw verzilverde lange takken en draait de fluit in zijn handen, glimlacht soms als een kind.
Een lichte, witte, transparante gestalte, met een gezicht dat aan Mavka doet denken, verschijnt achter de berk en buigt zich over Loekasj.
П о с т а т ь М а в к и
Заграй, заграй, дай голос мому серцю!
Воно ж одно лишилося від мене.

Л у к а ш
Се ти-.. Ти упирицею прийшла,
щоб з мене пити кров— Спивай! Спивай!
(Розкриває груди).
Живи моєю кров’ю! Так і треба,
бо я тебе занапастив…

М а в к a
Ні, милий,
ти душу дав мені, як гострий ніж
дає вербовій тихій гілці голос.

Л у к а ш
Я душу дав тобі— А тіло збавив!
Бо що ж тепера з тебе— Тінь! Мара!
(З невимовною тугою дивиться на неї).

М а в к а
О, не журися за тіло!
Ясним вогнем засвітилось воно,
чистим, палючим, як добре вино,
вільними іскрами вгору злетіло.
Легкий, пухкий попілець
ляже, вернувшися, в рідну землицю,
вкупі з водою там зростить вербицю, —
стане початком тоді мій кінець.
Будуть приходити люди,
вбогі й багаті, веселі й сумні,
радощі й тугу нестимуть мені,
їм промовляти душа моя буде.
Я обізвуся до них
шелестом тихим вербової гілки,
голосом ніжним тонкої сопілки,
смутними росами з вітів моїх.
Я їм тоді проспіваю
все, що колись ти для мене співав,
ще як напровесні тут вигравав,
мрії збираючи в гаю…
Грай же, коханий, благаю!
Gestalte van Mavka
Speel, speel, geef stem aan mijn hart!
Het is het enige dat nog van mij overblijft.

Loekasj
Jij— Jij bent gekomen als vampier,
om bloed van mij te drinken— Drink! Drink!
(Opent zijn borst.)
Leef van mijn bloed! Zo moet het,
want ik heb jou verwoest…

Mavka
Nee, mijn lief,
je gaf mij je ziel, zoals een scherp mes
aan de stille wilgentak stem geeft.

Loekasj
Ik gaf je mijn ziel— Maar het lichaam liet ik over!
Wat ben jij nu— Een schim! Een nachtmerrie!
(Kijkt met onuitsprekelijke pijn naar haar.)

Mavka
O, treur niet om het lichaam!
Het brandde op in helder vuur,
zuiver, brandend, als een goede wijn,
vloog omhoog in vrije vonken.
Het lichte, zachte as
zal neervallen, terug in de aarde,
en samen met het water zal de wilg groeien—
dan wordt het mijn begin van het einde.
Mensen zullen komen,
arm en rijk, vrolijk en droef,
zal vreugde en verdriet brengen,
mijn ziel zal tot hen spreken.
Ik zal tot hen spreken
in het zachte geruis van een wilgentak,
in de tere tonen van een fluit,
in de droevige dauw van mijn takken.
Dan zal ik hen zingen
alles wat jij ooit voor mij speelde,
toen je hier in de lente speelde,
dromen verzamelend in het bos…
Speel, geliefde, ik smeek je!
Лукаш починає грати. Спочатку гра його [мелодії № 15 і 16] сумна як зимовий вітер, як жаль про щось загублене і незабутнє, але хутко переможний спів кохання [мелодія № 10, тільки звучить голосніше, жагливіше, ніж у першій дії] покриває тугу. Як міниться музика, так міниться зима навколо: береза шелестить кучерявим листом, весняні гуки озиваються в заквітлім гаю, тьмяний зимовий день зміняється в ясну, місячну весняну ніч. Мавка спалахує раптом давньою красою у зорянім вінці. Лукаш кидається до неї з покликом щастя. Вітер збиває білий цвіт з дерев. Цвіт лине, лине і закриває закохану пару, далі переходить у густу сніговицю. Коли вона трохи ушухла, видко знов зимовий краєвид, з важким навісом снігу на вітах дерев. Лукаш сидить сам, прихилившись до берези, з сопілкою в руках, очі йому заплющені, на устах застиг щасливий усміх. Він сидить без руху. Сніг шапкою наліг йому на голову, запорошив усю постать і падає, падає без кінця…

[25/VII 1911 р.]


Loekasjz begint te spelen. Eerst is zijn spel [melodieën nr. 15 en 16] droevig als de winterwind, als verdriet om iets verloren en onvergetelijk, maar snel overwint het liefdeslied [melodie nr. 10, luider en vuriger dan in de eerste handeling] de droefheid. Terwijl de muziek verandert, verandert ook de winter om hen heen: de berk ritselt met krullend blad, de geluiden van de lente weerklinken in het bloeiende bos, de sombere winterdag verandert in een heldere, maanverlichte lenternacht.
Mavka ontvlamt plotseling in haar oude schoonheid met een sterrenkrans. Loekasjz rent naar haar, roepend van geluk.
De wind blaast de witte bloesem van de bomen. De bloesem zweeft, zweeft en bedekt het verliefde paar, verandert vervolgens in een dichte sneeuwstorm. Wanneer deze wat afneemt, is opnieuw het winterlandschap zichtbaar, met zware sneeuw op de takken van de bomen. Loekasjz zit alleen, leunend tegen de berk, met de fluit in zijn handen, ogen gesloten, een gelukkige glimlach op zijn lippen. Hij zit bewegingsloos. De sneeuw heeft zich als een deken over zijn hoofd gelegd, bedekt zijn hele gestalte en valt, valt eindeloos…
[25 juli 1911]