Українська: Deep Learning (глибоке навчання) — це вдосконалена форма машинного навчання, яка використовує багатошарові штучні нейронні мережі (приховані шари) для розпізнавання закономірностей у великих обсягах неструктурованих даних (таких як зображення, текст і звук).
Nederlands: Deep learning is een geavanceerde vorm van machine learning die gebruikmaakt van kunstmachtige neurale netwerken met meerdere lagen (hidden layers) om patronen te herkennen in grote hoeveelheden ongestructureerde data (zoals beelden, tekst en geluid).
English: Deep learning is an advanced form of machine learning that uses artificial neural networks with multiple layers (hidden layers) to recognize patterns in large amounts of unstructured data (such as images, text, and sound).
| Нижче — тематичний словник українських слів і термінів, пов’язаних із deep learning (глибоким навчанням), з перекладами нідерландською та англійською. | ||
|---|---|---|
| Hieronder vindt u een thematisch woordenboek van Oekraïense woorden en termen gerelateerd aan deep learning, met vertalingen in het Nederlands en Engels. | ||
| 1. Основні поняття – Basisbegrippen – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| глибоке навчання | deep learning / diep leren | deep learning |
| машинне навчання | machine learning | machine learning |
| штучний інтелект | kunstmatige intelligentie | artificial intelligence |
| нейронна мережа | neuraal netwerk | neural network |
| глибока нейронна мережа | diep neuraal netwerk | deep neural network |
| модель | model | model |
| модель глибокого навчання | deep-learningmodel | deep learning model |
| алгоритм | algoritme | algorithm |
| метод | methode | method |
| архітектура | architectuur | architecture |
| обчислення | berekening | computation |
| обчислювальна потужність | rekenkracht | computing power |
| навчання моделі | modeltraining | model training |
| прогнозування | voorspelling | prediction |
| розпізнавання | herkenning | recognition |
| класифікація | classificatie | classification |
| 2. Нейронна мережа – Neuraal netwerk – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| нейрон | neuron | neuron |
| штучний нейрон | kunstmatig neuron | artificial neuron |
| вузол | knooppunt | node |
| шар | laag | layer |
| вхідний шар | invoerlaag | input layer |
| прихований шар | verborgen laag | hidden layer |
| вихідний шар | uitvoerlaag | output layer |
| ваговий коефіцієнт | gewicht | weight |
| вага | gewicht | weight |
| зміщення | bias | bias |
| зв’язок | verbinding | connection |
| активація | activatie | activation |
| функція активації | activatiefunctie | activation function |
| сигмоїдна функція | sigmoïdefunctie | sigmoid function |
| функція ReLU | ReLU-functie | ReLU function |
| гіперболічний тангенс | hyperbolische tangens | hyperbolic tangent |
| пряме поширення | voorwaartse propagatie | forward propagation |
| зворотне поширення | terugpropagatie | backpropagation |
| 3. Навчання моделі – Leermodellen – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| навчання | training / leren | training / learning |
| тренування моделі | modeltraining | model training |
| навчальний процес | trainingsproces | training process |
| навчальний набір даних | trainingsdataset | training dataset |
| валідаційний набір | validatieset | validation set |
| тестовий набір | testset | test set |
| епоха | epoch | epoch |
| пакет даних | batch | batch |
| мініпакет | minibatch | mini-batch |
| ітерація | iteratie | iteration |
| крок навчання | trainingsstap | training step |
| швидкість навчання | leersnelheid | learning rate |
| оптимізатор | optimizer | optimizer |
| функція втрат | verliesfunctie | loss function |
| помилка | fout | error |
| градієнт | gradiënt | gradient |
| градієнтний спуск | gradiëntafdaling | gradient descent |
| обчислення градієнта | gradiëntberekening | gradient computation |
| оновлення ваг | gewichtsupdate | weight update |
| 4. Дані – Gegevens – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| дані | gegevens | data |
| набір даних | dataset | dataset |
| навчальні дані | trainingsgegevens | training data |
| тестові дані | testgegevens | test data |
| вибірка | steekproef / dataset | sample |
| ознака | kenmerk | feature |
| змінна | variabele | variable |
| мітка | label | label |
| цільова змінна | doelvariabele | target variable |
| вхідні дані | invoergegevens | input data |
| вихідні дані | uitvoergegevens | output data |
| анотація | annotatie | annotation |
| розмітка даних | data-annotatie | data labeling |
| очищення даних | gegevensopschoning | data cleaning |
| попередня обробка даних | voorbewerking van gegevens | data preprocessing |
| нормалізація | normalisatie | normalization |
| стандартизація | standaardisatie | standardization |
| збільшення даних | data-augmentatie | data augmentation |
| 5. Архітектури нейронних мереж – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| згорткова нейронна мережа | convolutioneel neuraal netwerk | convolutional neural network |
| CNN | CNN | CNN |
| рекурентна нейронна мережа | recurrent neuraal netwerk | recurrent neural network |
| RNN | RNN | RNN |
| мережа довгої короткочасної пам’яті | lang-kortetermijngeheugen | long short-term memory |
| LSTM | LSTM | LSTM |
| двонапрямлена мережа | bidirectioneel netwerk | bidirectional network |
| автокодер | auto-encoder | autoencoder |
| варіаційний автокодер | variational auto-encoder | variational autoencoder |
| генеративна змагальна мережа | generatief adversarieel netwerk | generative adversarial network |
| GAN | GAN | GAN |
| трансформер | transformer | transformer |
| механізм уваги | aandachtsmechanisme | attention mechanism |
| самоувага | zelfaandacht | self-attention |
| багатоголова увага | multi-head-aandacht | multi-head attention |
| 6. Трансформери та мовні моделі – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| трансформерна модель | transformermodel | transformer model |
| мовна модель | taalmodel | language model |
| велика мовна модель | groot taalmodel | large language model |
| LLM | LLM | LLM |
| токен | token | token |
| токенізація | tokenisatie | tokenization |
| словник | vocabulaire | vocabulary |
| контекст | context | context |
| контекстне вікно | contextvenster | context window |
| вбудоване представлення | embedding | embedding |
| векторне представлення | vectorrepresentatie | vector representation |
| позиційне кодування | positionele codering | positional encoding |
| генерація тексту | tekstgeneratie | text generation |
| передбачення наступного токена | voorspelling van het volgende token | next-token prediction |
| тонке налаштування | fine-tuning | fine-tuning |
| попереднє навчання | voortraining | pretraining |
| підказка / промпт | prompt | prompt |
| 7. Оцінювання та якість моделі – Modelbeoordeling en kwaliteit – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| точність | nauwkeurigheid | accuracy |
| точність прогнозу | voorspellingsnauwkeurigheid | prediction accuracy |
| повнота | volledigheid / recall | recall |
| точність позитивних прогнозів | precisie | precision |
| F1-міра | F1-score | F1 score |
| матриця помилок | verwarringsmatrix | confusion matrix |
| правильний позитивний результат | true positive | true positive |
| правильний негативний результат | true negative | true negative |
| хибнопозитивний результат | false positive | false positive |
| хибнонегативний результат | false negative | false negative |
| продуктивність моделі | modelprestatie | model performance |
| оцінювання моделі | modelevaluatie | model evaluation |
| тестування моделі | modeltesten | model testing |
| узагальнення | generalisatie | generalization |
| 8. Проблеми під час навчання – Problemen tijdens de training – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| перенавчання | overfitting | overfitting |
| недонавчання | underfitting | underfitting |
| переобучення | overfitting | overfitting |
| недостатнє навчання | onderfitting | underfitting |
| зникнення градієнта | verdwijnende gradiënt | vanishing gradient |
| вибух градієнта | exploderende gradiënt | exploding gradient |
| шум | ruis | noise |
| упередженість | vertekening | bias |
| дисбаланс даних | gegevensonevenwicht | data imbalance |
| перенесення навчання | transferleren | transfer learning |
| регуляризація | regularisatie | regularization |
| відсікання | pruning | pruning |
| проріджування | sparsificatie | sparsification |
| випадкове виключення нейронів | dropout | dropout |
| 9. Комп’ютерне бачення – Computervisie – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| комп’ютерний зір | computer vision | computer vision |
| розпізнавання зображень | beeldherkenning | image recognition |
| класифікація зображень | beeldclassificatie | image classification |
| виявлення об’єктів | objectdetectie | object detection |
| сегментація зображення | beeldsegmentatie | image segmentation |
| розпізнавання облич | gezichtsherkenning | facial recognition |
| зображення | afbeelding | image |
| піксель | pixel | pixel |
| відеоаналіз | videoanalyse | video analysis |
| 10. Обробка природної мови – Natuurlijke taalverwerking – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| обробка природної мови | natuurlijke taalverwerking | natural language processing |
| NLP | NLP | NLP |
| розпізнавання мовлення | spraakherkenning | speech recognition |
| синтез мовлення | spraaksynthese | speech synthesis |
| машинний переклад | automatische vertaling | machine translation |
| аналіз настроїв | sentimentanalyse | sentiment analysis |
| класифікація тексту | tekstclassificatie | text classification |
| резюмування тексту | tekstsamenvatting | text summarization |
| генерація тексту | tekstgeneratie | text generation |
| розуміння мови | taalbegrip | language understanding |
| 11. Обчислювальна інфраструктура – Computerinfrastructuur – | ||
| Українською | Нідерландською | Англійською |
| графічний процесор | grafische processor | graphics processing unit |
| GPU | GPU | GPU |
| центральний процесор | centrale verwerkingseenheid | central processing unit |
| CPU | CPU | CPU |
| тензорний процесор | tensorprocessor | tensor processing unit |
| TPU | TPU | TPU |
| оперативна пам’ять | werkgeheugen | RAM |
| відеопам’ять | videogeheugen | video memory |
| обчислювальний кластер | rekencluster | computing cluster |
| хмарні обчислення | cloudcomputing | cloud computing |
| розподілене навчання | gedistribueerd leren | distributed training |
| паралельне обчислення | parallelle berekening | parallel computing |
| інференс / висновування | inferentie | inference |
| розгортання моделі | modelimplementatie | model deployment |
| 12. Найважливіші 25 термінів – 25 belangrijke termen – | ||
| Для початку вивчення теми я рекомендую запам’ятати саме цю базову лексику: | ||
| глибоке навчання — deep learning / diep leren — deep learning | ||
| нейронна мережа — neuraal netwerk — neural network | ||
| глибока нейронна мережа — diep neuraal netwerk — deep neural network | ||
| штучний нейрон — kunstmatig neuron — artificial neuron | ||
| шар — laag — layer | ||
| вхідний шар — invoerlaag — input layer | ||
| прихований шар — verborgen laag — hidden layer | ||
| вихідний шар — uitvoerlaag — output layer | ||
| вага — gewicht — weight | ||
| зміщення — bias — bias | ||
| функція активації — activatiefunctie — activation function | ||
| зворотне поширення — terugpropagatie — backpropagation | ||
| функція втрат — verliesfunctie — loss function | ||
| градієнтний спуск — gradiëntafdaling — gradient descent | ||
| швидкість навчання — leersnelheid — learning rate | ||
| навчальний набір даних — trainingsdataset — training dataset | ||
| епоха — epoch — epoch | ||
| перенавчання — overfitting — overfitting | ||
| згорткова нейронна мережа — convolutioneel neuraal netwerk — convolutional neural network | ||
| рекурентна нейронна мережа — recurrent neuraal netwerk — recurrent neural network | ||
| трансформер — transformer — transformer | ||
| механізм уваги — aandachtsmechanisme — attention mechanism | ||
| вбудоване представлення — embedding — embedding | ||
| велика мовна модель — groot taalmodel — large language model | ||
| висновування / інференс — inferentie — inference | ||
| Мовна примітка: у нідерландській професійній літературі дуже часто зберігаються англомовні терміни deep learning, machine learning, transformer, embedding, fine-tuning, overfitting, dropout, batch, epoch тощо. Тому для технічного спілкування корисно знати не лише нідерландський переклад, а й англійський оригінал. | ||
| Taalnoot: In de Nederlandse vakliteratuur worden vaak Engelse termen gebruikt zoals deep learning, machine learning, transformer, embedding, fine-tuning, overfitting, dropout, batch, epoch, enz. Daarom is het voor technische communicatie nuttig om niet alleen de Nederlandse vertaling, maar ook het Engelse origineel te kennen. | ||