Українська: Генеративний ШІ — це форми штучного інтелекту (ШІ), які створюють або генерують новий контент, такий як текст і зображення, що виглядають точнісінько як справжні. У найпопулярніших застосуваннях генеративного ШІ майже неможливо сказати, що контент був створений ШІ, а не людиною. Як працює ця техніка?
Nederlands: Generatieve AI gaat over vormen van kunstmatige intelligentie (AI) die nieuwe content creëren of genereren. Zoals teksten en afbeeldingen die net echt lijken. Bij de meest populaire toepassingen van generatieve AI kun je haast niet meer zien dat de content door AI is gemaakt, en niet door een mens. Hoe werkt deze techniek?
English: Generative AI refers to forms of artificial intelligence (AI) that create or generate new content—such as text and images—that look remarkably real. In many of the most popular applications of generative AI, it is nearly impossible to tell whether the content was created by AI or by a human. How does this technology work?
| Нижче наведено українсько-нідерландсько-англійський глосарій термінів, пов’язаних із генеративним штучним інтелектом (Generative AI). Він охоплює основні поняття, технології, моделі, створення контенту, машинне навчання, промпт-інжиніринг, безпеку та практичне використання. Глосарій орієнтований на вивчення професійної термінології для роботи, навчання та спілкування у сфері AI в Нідерландах. | ||
|---|---|---|
| Hieronder vindt u een Oekraïens-Nederlands-Engelse woordenlijst met termen die verband houden met generatieve kunstmatige intelligentie (Generative AI). De woordenlijst behandelt basisconcepten, technologieën, modellen, contentcreatie, machine learning, prompt engineering, beveiliging en praktisch gebruik. De woordenlijst is gericht op het leren van professionele terminologie voor werken, studeren en communiceren binnen het AI-veld in Nederland. | ||
| 1. Основні поняття генеративного ШІ – Basisconcepten van generatieve AI | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Штучний інтелект (ШІ) | Kunstmatige intelligentie (AI) | Artificial Intelligence (AI) |
| Генеративний штучний інтелект | Generatieve kunstmatige intelligentie | Generative Artificial Intelligence |
| Генеративний ШІ | Generatieve AI | Generative AI |
| Генеративна модель | Generatief model | Generative model |
| Модель штучного інтелекту | AI-model | AI model |
| Велика мовна модель | Groot taalmodel | Large Language Model |
| Мультимодальна модель | Multimodaal model | Multimodal model |
| Базова модель | Basismodel | Foundation model |
| Модель із відкритими вагами | Open-gewichtenmodel | Open-weight model |
| Навчена модель | Getraind model | Trained model |
| Попередньо навчена модель | Voorgetraind model | Pre-trained model |
| Нейронна мережа | Neuraal netwerk | Neural network |
| Машинне навчання | Machine learning | Machine learning |
| Глибинне навчання | Deep learning | Deep learning |
| Обчислювальний інтелект | Computationele intelligentie | Computational intelligence |
| 2. Генерація контенту – Contentgeneratie | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Генерація контенту | Contentgeneratie | Content generation |
| Генерація тексту | Tekstgeneratie | Text generation |
| Генерація зображень | Beeldgeneratie | Image generation |
| Генерація відео | Videogeneratie | Video generation |
| Генерація аудіо | Audiogeneratie | Audio generation |
| Генерація музики | Muziekgeneratie | Music generation |
| Генерація голосу | Stemgeneratie | Voice generation |
| Синтез мовлення | Spraaksynthese | Speech synthesis |
| Розпізнавання мовлення | Spraakherkenning | Speech recognition |
| Генерація коду | Codegeneratie | Code generation |
| Створення презентацій | Presentaties maken | Presentation generation |
| Створення цифрового контенту | Digitale contentcreatie | Digital content creation |
| Автоматичне створення контенту | Automatische contentcreatie | Automated content creation |
| Редагування зображень | Beeldbewerking | Image editing |
| Перетворення тексту на зображення | Tekst-naar-beeld | Text-to-image |
| Перетворення тексту на відео | Tekst-naar-video | Text-to-video |
| Перетворення тексту на мовлення | Tekst-naar-spraak | Text-to-speech |
| Перетворення мовлення на текст | Spraak-naar-tekst | Speech-to-text |
| 3. Промпти та взаємодія з ШІ – Prompts en interactie met AI | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Промпт (запит до ШІ) | Prompt | Prompt |
| Промпт-інжиніринг | Prompt engineering | Prompt engineering |
| Інструкція для моделі | Instructie voor het model | Model instruction |
| Текстовий запит | Tekstopdracht | Text prompt |
| Системний промпт | Systeemprompt | System prompt |
| Користувацький запит | Gebruikersprompt | User prompt |
| Контекст запиту | Promptcontext | Prompt context |
| Шаблон промпту | Promptsjabloon | Prompt template |
| Оптимізація промпту | Promptoptimalisatie | Prompt optimization |
| Ланцюжок промптів | Promptketen | Prompt chaining |
| Контекстне навчання | Contextueel leren | In-context learning |
| Приклад у промпті | Voorbeeld in de prompt | In-context example |
| Відповідь моделі | Modelantwoord | Model response |
| Діалог із ШІ | Dialoog met AI | AI conversation |
| Чатбот | Chatbot | Chatbot |
| Віртуальний асистент | Virtuele assistent | Virtual assistant |
| Голосовий асистент | Spraakassistent | Voice assistant |
| Багатоетапний запит | Meerfasige opdracht | Multi-step prompt |
| 4. Архітектура та технології генеративного ШІ – Architectuur en technologieën van generatieve AI | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Архітектура трансформера | Transformerarchitectuur | Transformer architecture |
| Механізм уваги | Aandachtsmechanisme | Attention mechanism |
| Самоувага | Zelfaandacht | Self-attention |
| Токен | Token | Token |
| Токенізація | Tokenisatie | Tokenization |
| Векторне подання | Vectorrepresentatie | Vector representation |
| Вбудовування | Embedding | Embedding |
| Контекстне вікно | Contextvenster | Context window |
| Ваги моделі | Modelgewichten | Model weights |
| Параметри моделі | Modelparameters | Model parameters |
| Обчислювальна потужність | Rekenvermogen | Computing power |
| Інференс (висновування) | Inferentie | Inference |
| Квантування | Kwantisatie | Quantization |
| Доопрацювання моделі | Fine-tuning | Fine-tuning |
| Дистиляція моделі | Modeldistillatie | Model distillation |
| Генерація з доповненням пошуком | Generatie met opgehaalde informatie | Retrieval-Augmented Generation (RAG) |
| Векторна база даних | Vector database | Vector database |
| Векторний пошук | Vectorzoeken | Vector search |
| Семантичний пошук | Semantisch zoeken | Semantic search |
| Агент штучного інтелекту | AI-agent | AI agent |
| 5. Навчання та розвиток моделей – Het trainen en ontwikkelen van modellen | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Навчання моделі | Modeltraining | Model training |
| Попереднє навчання | Voortraining | Pre-training |
| Доопрацювання | Fijn afstellen | Fine-tuning |
| Контрольоване навчання | Begeleid leren | Supervised learning |
| Навчання без учителя | Onbegeleid leren | Unsupervised learning |
| Навчання з підкріпленням | Versterkend leren | Reinforcement learning |
| Навчання на людських відгуках | Leren op basis van menselijke feedback | Learning from human feedback |
| Набір даних | Dataset | Dataset |
| Навчальні дані | Trainingsgegevens | Training data |
| Перевірочні дані | Validatiegegevens | Validation data |
| Тестові дані | Testgegevens | Test data |
| Функція втрат | Verliesfunctie | Loss function |
| Оптимізація моделі | Modeloptimalisatie | Model optimization |
| Узагальнення моделі | Modelgeneralisatie | Model generalization |
| Перенавчання | Overfitting | Overfitting |
| Недонавчання | Underfitting | Underfitting |
| Адаптація моделі | Modelaanpassing | Model adaptation |
| 6. Типи генеративних моделей – Soorten generatieve modellen | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Авторегресійна модель | Autoregressief model | Autoregressive model |
| Дифузійна модель | Diffusiemodel | Diffusion model |
| Генеративно-змагальна мережа | Generatief adversarieel netwerk | Generative Adversarial Network (GAN) |
| Варіаційний автокодувальник | Variationale auto-encoder | Variational Autoencoder (VAE) |
| Мовна модель | Taalmodel | Language model |
| Модель перетворення тексту на зображення | Tekst-naar-beeldmodel | Text-to-image model |
| Модель перетворення тексту на відео | Tekst-naar-videomodel | Text-to-video model |
| Модель синтезу голосу | Stemsyntesemodel | Voice synthesis model |
| Модель кодування | Coderingsmodel | Encoding model |
| Модель машинного перекладу | Machinevertaalmodel | Machine translation model |
| 7. Якість, оцінювання та обмеження ШІ – Kwaliteit, evaluatie en beperkingen van AI | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Якість результату | Kwaliteit van het resultaat | Output quality |
| Точність | Nauwkeurigheid | Accuracy |
| Надійність | Betrouwbaarheid | Reliability |
| Оцінювання моделі | Modelevaluatie | Model evaluation |
| Тестування моделі | Modeltesten | Model testing |
| Галюцинація ШІ | AI-hallucinatie | AI hallucination |
| Упередженість моделі | Modelbias | Model bias |
| Фактична помилка | Feitelijke fout | Factual error |
| Помилкова інформація | Onjuiste informatie | Incorrect information |
| Вигадана відповідь | Verzonnen antwoord | Fabricated response |
| Перевірка фактів | Feitencontrole | Fact-checking |
| Людський контроль | Menselijk toezicht | Human oversight |
| Інтерпретованість моделі | Modelinterpreteerbaarheid | Model interpretability |
| Пояснюваний ШІ | Uitlegbare AI | Explainable AI |
| Обмеження моделі | Modelbeperkingen | Model limitations |
| 8. Безпека, етика та законодавство – Beveiliging, ethiek en wetgeving | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Безпека штучного інтелекту | AI-veiligheid | AI safety |
| Етика штучного інтелекту | AI-ethiek | AI ethics |
| Відповідальний ШІ | Verantwoorde AI | Responsible AI |
| Приватність | Privacy | Privacy |
| Захист персональних даних | Bescherming van persoonsgegevens | Personal data protection |
| Конфіденційність | Vertrouwelijkheid | Confidentiality |
| Авторське право | Auteursrecht | Copyright |
| Інтелектуальна власність | Intellectueel eigendom | Intellectual property |
| Упередженість даних | Datavooringenomenheid | Data bias |
| Прозорість алгоритму | Transparantie van algoritmen | Algorithmic transparency |
| Управління ШІ | AI-governance | AI governance |
| Зловживання ШІ | Misbruik van AI | AI misuse |
| Шкідливий контент | Schadelijke inhoud | Harmful content |
| Діпфейк | Deepfake | Deepfake |
| Водяний знак | Watermerk | Watermark |
| Регулювання ШІ | AI-regelgeving | AI regulation |
| Закон ЄС про штучний інтелект | Europese AI-verordening | EU AI Act |
| 9. Інструменти та популярні платформи – Tools en populaire platforms | ||
| Назви продуктів залишаються незмінними в усіх трьох мовах. | ||
| De productnamen blijven in alle drie de talen hetzelfde. | ||
| Українська назва / поняття | Nederlands | English |
| ChatGPT | ChatGPT | ChatGPT |
| OpenAI | OpenAI | OpenAI |
| Claude | Claude | Claude |
| Gemini | Gemini | Gemini |
| Microsoft Copilot | Microsoft Copilot | Microsoft Copilot |
| Midjourney | Midjourney | Midjourney |
| Stable Diffusion | Stable Diffusion | Stable Diffusion |
| DALL·E | DALL·E | DALL·E |
| Hugging Face | Hugging Face | Hugging Face |
| Ollama | Ollama | Ollama |
| LangChain | LangChain | LangChain |
| Відкриті моделі Llama | Open Llama-modellen | Open Llama models |
| Моделі Mistral | Mistral-modellen | Mistral models |
| Моделі DeepSeek | DeepSeek-modellen | DeepSeek models |
| Моделі Qwen | Qwen-modellen | Qwen models |
| 10. Практичні фрази для професійного спілкування – Praktische zinnen voor professionele communicatie | ||
| Ці вислови допоможуть обговорювати генеративний ШІ з нідерландськими колегами, розробниками та замовниками. | ||
| Deze stellingen helpen je om generatieve AI te bespreken met Nederlandse collega’s, ontwikkelaars en klanten. | ||
| Українська | Nederlands | English |
| Я використовую генеративний ШІ у своїй роботі. | Ik gebruik generatieve AI in mijn werk. | I use generative AI in my work. |
| Ця модель генерує текст і зображення. | Dit model genereert tekst en afbeeldingen. | This model generates text and images. |
| Я хочу вдосконалити свій промпт. | Ik wil mijn prompt verbeteren. | I want to improve my prompt. |
| Модель створює неточну інформацію. | Het model genereert onnauwkeurige informatie. | The model generates inaccurate information. |
| Потрібно перевірити результат. | We moeten het resultaat controleren. | We need to verify the output. |
| Ми використовуємо відкриту модель. | We gebruiken een open model. | We use an open model. |
| Модель можна запустити локально. | Het model kan lokaal worden uitgevoerd. | The model can be run locally. |
| Дані не повинні передаватися третім сторонам. | De gegevens mogen niet met derden worden gedeeld. | The data must not be shared with third parties. |
| Людина повинна контролювати результати ШІ. | Een mens moet toezicht houden op de resultaten van AI. | A human must oversee AI outputs. |
| Генеративний ШІ може автоматизувати багато завдань. | Generatieve AI kan veel taken automatiseren. | Generative AI can automate many tasks. |
| 11. 30 найважливіших термінів для запам’ятовування – 30 belangrijkste termen om te onthouden | ||
| Це рекомендований мінімальний словник для повсякденного спілкування у сфері генеративного ШІ. | ||
| U kunt het beste uw geld verdienen met het kopen van een product генеративного ШІ. | ||
| Українська | Nederlands | English |
| 1 Генеративний ШІ | Generatieve AI | Generative AI |
| 2 Модель ШІ | AI-model | AI model |
| 3 Велика мовна модель | Groot taalmodel | Large Language Model |
| 4 Промпт | Prompt | Prompt |
| 5 Промпт-інжиніринг | Prompt engineering | Prompt engineering |
| 6 Генерація тексту | Tekstgeneratie | Text generation |
| 7 Генерація зображень | Beeldgeneratie | Image generation |
| 8 Генерація відео | Videogeneratie | Video generation |
| 9 Чатбот | Chatbot | Chatbot |
| 10 Віртуальний асистент | Virtuele assistent | Virtual assistant |
| 11 Нейронна мережа | Neuraal netwerk | Neural network |
| 12 Машинне навчання | Machine learning | Machine learning |
| 13 Глибинне навчання | Deep learning | Deep learning |
| 14 Токенізація | Tokenisatie | Tokenization |
| 15 Контекстне вікно | Contextvenster | Context window |
| 16 Вбудовування | Embedding | Embedding |
| 17 Доопрацювання моделі | Fine-tuning | Fine-tuning |
| 18 Інференс | Inferentie | Inference |
| 19 Галюцинація ШІ | AI-hallucinatie | AI hallucination |
| 20 Векторна база даних | Vector database | Vector database |
| 21 Семантичний пошук | Semantisch zoeken | Semantic search |
| 22 Агент ШІ | AI-agent | AI agent |
| 23 Мультимодальна модель | Multimodaal model | Multimodal model |
| 24 Дифузійна модель | Diffusiemodel | Diffusion model |
| 25 Відкриті ваги | Open gewichten | Open weights |
| 26 Навчальні дані | Trainingsgegevens | Training data |
| 27 Перевірка фактів | Feitencontrole | Fact-checking |
| 28 Безпека ШІ | AI-veiligheid | AI safety |
| 29 Відповідальний ШІ | Verantwoorde AI | Responsible AI |
| 30 Автоматизація | Automatisering | Automation |
| 12. Корисні мовні особливості нідерландської термінології – Nuttige taalkundige kenmerken van de Nederlandse terminologie | ||
| Є кілька особливостей, які варто враховувати: | ||
| Er zijn verschillende kenmerken die het overwegen waard zijn: | ||
| AI — широко використовується в нідерландській мові замість повного kunstmatige intelligentie. | AI Wordt in het Nederlands veel vaker gebruikt dan de volledige term kunstmatige intelligentie. | AI — widely used in Dutch instead of the full term *kunstmatige intelligentie*. |
| Prompt, fine-tuning, embedding, inference, chatbot — англійські терміни, які часто використовуються без перекладу. | Prompt, fine-tuning, embedding, inference en chatbot zijn Engelse termen die vaak zonder vertaling worden gebruikt. | Prompt, fine-tuning, embedding, inference, chatbot — English terms frequently used without translation. |
| Generatieve AI — стандартний відповідник англійського Generative AI. | Generatieve AI Is het standaard equivalent van het Engelse Generative AI. | Generatieve AI — the standard Dutch equivalent of the English term “Generative AI.” |
| Kunstmatige intelligentie — формальніший термін, який частіше зустрічається в документах, освіті та законодавстві. | Kunstmatige intelligentie Is een formelere term die vaker voorkomt in documenten, onderwijs en wetgeving. | Kunstmatige intelligentie — a more formal term, more commonly found in documents, educational contexts, and legislation. |
| AI-geletterdheid — ШІ-грамотність (AI literacy), важливий термін у сучасній європейській професійній освіті. | AI-geletterdheid Is een belangrijke term in het moderne Europese beroepsonderwijs. | AI-geletterdheid — AI literacy, an important term in contemporary European professional education. |
| Рекомендація: для професійного словника в Нідерландах варто вивчати український переклад разом із нідерландським терміном та англійським оригіналом. Це допоможе читати технічну документацію, розуміти вакансії та брати участь у робочих дискусіях про AI. | ||
| Aanbeveling: Voor professionele woordenschat in Nederland is het de moeite waard om naast de Nederlandse term en het Engelse origineel ook de Oekraïense vertaling te bestuderen. Dit helpt je bij het lezen van technische documentatie, het begrijpen van vacatures en het deelnemen aan werkbesprekingen over AI. | ||